1. Kiến thức trọng tâm
Sau Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, nước Nga Xô viết bước vào giai đoạn xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh bị các nước đế quốc bao vây và nội chiến tàn phá. Năm 1921, Chính sách kinh tế mới (NEP) được thực hiện, cho phép khôi phục sản xuất nông nghiệp và công nghiệp, từng bước ổn định đời sống nhân dân. Tháng 12 năm 1922, Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô) chính thức thành lập, gồm bốn nước cộng hòa ban đầu: Nga, U-crai-na, Bê-lô-rút-xi-a và Ngoại Cáp-ca-dơ.
Từ năm 1928, Liên Xô thực hiện các kế hoạch năm năm, ưu tiên phát triển công nghiệp nặng, tập thể hóa nông nghiệp. Đến cuối thập niên 1930, Liên Xô từ một nước nông nghiệp lạc hậu trở thành cường quốc công nghiệp đứng thứ hai thế giới, đồng thời xóa mù chữ và phổ cập giáo dục trên quy mô lớn. Tuy nhiên, quá trình này cũng để lại những hạn chế như sự mất cân đối giữa công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ, đời sống người dân còn khó khăn.
Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô là lực lượng chủ chốt tiêu diệt chủ nghĩa phát xít. Chiến thắng Xta-lin-grát (1943) và chiến dịch Béc-lin (1945) góp phần quyết định vào thắng lợi chung của nhân dân thế giới.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao Chính sách kinh tế mới (NEP) có ý nghĩa quan trọng đối với nước Nga Xô viết đầu thập niên 1920?
Lời giải: Sau nội chiến, nền kinh tế Nga kiệt quệ, nông dân bất mãn với chính sách trưng thu lương thực thừa. NEP thay trưng thu bằng thuế lương thực, cho phép nông dân tự do trao đổi phần nông sản còn lại, khuyến khích tư nhân kinh doanh nhỏ. Nhờ đó, sản xuất phục hồi nhanh, nạn đói được đẩy lùi, chính quyền Xô viết củng cố được lòng tin của nhân dân và tạo tiền đề cho công cuộc công nghiệp hóa sau này.
3. Ghi nhớ
- Năm 1921: thực hiện Chính sách kinh tế mới (NEP).
- Tháng 12/1922: Liên Xô thành lập.
- Từ 1928: thực hiện các kế hoạch năm năm, công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa.
- Liên Xô đóng vai trò quyết định trong việc đánh bại phát xít Đức trong Chiến tranh thế giới thứ hai.