1. Kiến thức trọng tâm
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, thực dân Pháp tăng cường khai thác thuộc địa ở Đông Dương, đẩy mạnh khai thác mỏ, đồn điền và xây dựng hạ tầng phục vụ bóc lột. Xã hội Việt Nam có nhiều chuyển biến: giai cấp địa chủ và tư sản dân tộc phân hóa, giai cấp công nhân ra đời và lớn mạnh, tầng lớp tiểu tư sản trí thức phát triển. Những chuyển biến đó là cơ sở xã hội cho phong trào dân tộc dân chủ bùng nổ.
Phong trào dân tộc dân chủ 1918–1930 diễn ra dưới nhiều khuynh hướng. Phong trào theo khuynh hướng dân chủ tư sản tiêu biểu là hoạt động của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng với cuộc khởi nghĩa Yên Bái (1930). Phong trào của tư sản và tiểu tư sản với các hình thức đấu tranh như đòi tự do dân chủ, tẩy chay hàng ngoại, lập hội, ra báo.
Đồng thời, phong trào công nhân và phong trào yêu nước theo khuynh hướng vô sản ngày càng phát triển. Nguyễn Ái Quốc ra đi tìm đường cứu nước (1911), đến với chủ nghĩa Mác – Lênin và thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925), truyền bá lí luận cách mạng vào Việt Nam, chuẩn bị về tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản. Các cuộc bãi công của công nhân, phong trào đấu tranh của nông dân diễn ra liên tục, tạo tiền đề cho cao trào cách mạng 1930–1931.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao khởi nghĩa Yên Bái (1930) thất bại nhưng vẫn có ý nghĩa lịch sử?
Lời giải: Khởi nghĩa Yên Bái do Việt Nam Quốc dân đảng tổ chức, nổ ra ngày 9–10/2/1930 ở Yên Bái, Phú Thọ, Hải Dương, Hà Nội. Khởi nghĩa thất bại nhanh chóng do tổ chức non yếu, thiếu sự chuẩn bị, thực dân Pháp đàn áp dã man. Tuy nhiên, khởi nghĩa đã cổ vũ lòng yêu nước, chứng tỏ tinh thần bất khuất của nhân dân Việt Nam, đồng thời cho thấy con đường cách mạng dân chủ tư sản không còn phù hợp, mở đường cho khuynh hướng vô sản do Đảng Cộng sản lãnh đạo giành thắng lợi.
3. Ghi nhớ
- Sau 1918: Pháp đẩy mạnh khai thác thuộc địa lần thứ hai ở Việt Nam.
- Phong trào dân tộc dân chủ diễn ra theo hai khuynh hướng: dân chủ tư sản và vô sản.
- 1925: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên thành lập, truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin.
- 9–10/2/1930: khởi nghĩa Yên Bái của Việt Nam Quốc dân đảng.