1. Kiến thức trọng tâm
Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh lớn nhất trong lịch sử nhân loại, do khối phát xít Đức – I-ta-li-a – Nhật Bản gây ra. Nguyên nhân sâu xa là mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về thị trường và thuộc địa sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, cùng với chính sách dung dưỡng phát xít của các nước phương Tây. Ngày 1/9/1939, Đức tấn công Ba Lan, mở đầu chiến tranh. Anh, Pháp tuyên chiến với Đức, nhưng nhanh chóng thất bại trước chiến thuật "chiến tranh chớp nhoáng".
Từ 1940–1941, Đức chiếm phần lớn châu Âu, tấn công Liên Xô (22/6/1941); Nhật mở rộng xâm lược châu Á – Thái Bình Dương và tấn công Trân Châu Cảng (7/12/1941), kéo Mỹ vào cuộc chiến. Mặt trận Đồng minh chống phát xít hình thành, gồm Liên Xô, Anh, Mỹ và các nước khác, phối hợp chiến đấu trên nhiều mặt trận.
Bước ngoặt của chiến tranh là chiến thắng Xta-lin-grát (2/1943) của Hồng quân Liên Xô, tiếp đó là thắng lợi ở Cuốc-xcơ và việc mở mặt trận thứ hai ở Tây Âu (6/1944). Tháng 5/1945, Đức đầu hàng không điều kiện; tháng 8/1945, sau khi Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hi-rô-si-ma và Na-ga-xa-ki, Nhật Bản đầu hàng, chiến tranh kết thúc.
Chiến tranh gây thiệt hại nặng nề: khoảng 60 triệu người chết, nhiều thành phố bị tàn phá, song thắng lợi thuộc về nhân dân các nước yêu chuộng hòa bình, chủ nghĩa phát xít bị tiêu diệt.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao chiến thắng Xta-lin-grát (1943) được coi là bước ngoặt của Chiến tranh thế giới thứ hai?
Lời giải: Trận Xta-lin-grát diễn ra từ tháng 7/1942 đến tháng 2/1943, Hồng quân Liên Xô bao vây và tiêu diệt tập đoàn quân Đức, bắt sống thống chế Pao-lút. Từ đây, Hồng quân chuyển sang phản công trên toàn mặt trận Xô – Đức, buộc phát xít Đức phải chuyển từ tấn công sang phòng ngự. Chiến thắng đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào kháng chiến ở các nước bị chiếm đóng và làm thay đổi tương quan lực lượng có lợi cho phe Đồng minh.
3. Ghi nhớ
- 1/9/1939: Đức tấn công Ba Lan, chiến tranh bùng nổ.
- 22/6/1941: Đức tấn công Liên Xô; 7/12/1941: Nhật tấn công Trân Châu Cảng.
- 2/1943: chiến thắng Xta-lin-grát — bước ngoặt của chiến tranh.
- 9/5/1945: Đức đầu hàng; tháng 8/1945: Nhật đầu hàng, chiến tranh kết thúc.