1. Kiến thức trọng tâm
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, châu Á là khu vực diễn ra phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc sôi nổi. Các nước thắng trận trong chiến tranh chia nhau quyền lợi ở châu Á, nhưng nhân dân các nước thuộc địa và nửa thuộc địa không cam chịu ách thống trị. Cách mạng tháng Mười Nga (1917) và sự ra đời của Quốc tế Cộng sản (1919) đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng ở châu Á.
Ở Trung Quốc, phong trào Ngũ Tứ (1919) mở đầu thời kì đấu tranh mới của nhân dân Trung Quốc. Năm 1921, Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập. Cuộc chiến tranh Bắc phạt (1926–1927) lật đổ ách thống trị của các tập đoàn quân phiệt, nhưng sau đó nội chiến Quốc – Cộng kéo dài, xen kẽ với cuộc kháng chiến chống Nhật (1937–1945).
Ở Ấn Độ, phong trào đấu tranh do Đảng Quốc đại lãnh đạo, với đường lối đấu tranh bất bạo động của Gan-đi, thu hút đông đảo quần chúng. Các cuộc đấu tranh đòi độc lập diễn ra liên tục, buộc thực dân Anh phải từng bước nhượng bộ.
Ở Đông Nam Á, phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh: In-đô-nê-xi-a, Phi-líp-pin, Miến Điện, Việt Nam đều xuất hiện các tổ chức cách mạng, đảng cộng sản, mở ra thời kì đấu tranh mới. Giai cấp công nhân trưởng thành và trở thành lực lượng nòng cốt trong nhiều phong trào.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Phong trào Ngũ Tứ (1919) ở Trung Quốc có ý nghĩa như thế nào?
Lời giải: Phong trào Ngũ Tứ nổ ra ngày 4/5/1919 tại Bắc Kinh, phản đối quyết định của Hội nghị Pa-ri giao tỉnh Sơn Đông của Trung Quốc cho Nhật Bản. Phong trào nhanh chóng lan rộng, lôi cuốn học sinh, sinh viên, công nhân và tư sản dân tộc, buộc chính phủ Bắc Dương phải từ chối kí Hòa ước Véc-xai. Phong trào đánh dấu sự chuyển biến của cách mạng Trung Quốc từ cách mạng dân chủ cũ sang cách mạng dân chủ mới, với giai cấp công nhân bước lên vũ đài chính trị.
3. Ghi nhớ
- 1919: phong trào Ngũ Tứ ở Trung Quốc; 1921: Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập.
- Phong trào đấu tranh ở Ấn Độ theo đường lối bất bạo động của Gan-đi.
- Đông Nam Á: phong trào giải phóng dân tộc phát triển, giai cấp công nhân trưởng thành.
- 1937–1945: nhân dân Trung Quốc kháng chiến chống Nhật Bản xâm lược.