Phạm vi: Toàn bộ Học kì 1 — Bài 1 (Thế giới kì ảo), Bài 2 (Những cung bậc tâm trạng), Bài 3 (Hồn nước nằm trong tiếng mẹ cha), Bài 4 (Khám phá vẻ đẹp văn chương), Bài 5 (Đối diện với nỗi đau); bài thơ "Bài ca chúc tết thanh niên".
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Nêu ngắn gọn nội dung của Bài 5 "Đối diện với nỗi đau".
Bài 2. Kể tên hai văn bản thuộc Bài 5 mà em đã học.
Bài 3. Đọc đoạn văn sau và chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng:
Nỗi đau như một cơn mưa rào: dữ dội đấy, nhưng rồi trời sẽ lại trong xanh.
Bài 4. Viết một câu văn có sử dụng biện pháp so sánh để nói về khó khăn.
Bài 5. Viết một câu văn có sử dụng biện pháp nhân hóa để nói về niềm hy vọng.
Bài 6. Giải thích nghĩa của câu nói: "Thất bại là mẹ thành công."
Bài 7. Đặt một câu có từ "kiên trì" để nói về thái độ trước khó khăn.
Bài 8. Đặt một câu có từ "trưởng thành" để nói về bài học từ nỗi đau.
Bài 9. Nêu thông điệp chính của bài thơ "Bài ca chúc tết thanh niên".
Bài 10. Vì sao nói nỗi đau có thể giúp con người trưởng thành? Trả lời bằng 2–3 câu.
Bài 11. Viết đoạn văn 4–6 câu kể về một lần em an ủi, động viên bạn bè khi bạn gặp chuyện buồn.
Bài 12. Viết đoạn văn 4–6 câu trình bày cảm nhận của em về một nhân vật đã vượt qua nỗi đau trong một tác phẩm em đã đọc.
Bài 13. Đọc đoạn thơ sau và nêu cảm nhận bằng 2–3 câu:
Đời người như dòng sông Có lúc êm, lúc cuộn Ai cũng từng vấp ngã Để đứng lên vững vàng.
Bài 14. Tìm một câu tục ngữ hoặc danh ngôn nói về ý chí vượt khó, chép lại và giải thích ngắn gọn ý nghĩa.
Bài 15. Phân biệt "ẩn dụ" và "so sánh": nêu một ví dụ cho mỗi loại.
Bài 16. Nêu hai bài học em rút ra từ Bài 5 "Đối diện với nỗi đau".
Phần 2: Nâng cao
Bài 17. Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
Có bạn cho rằng: "Khi gặp nỗi buồn, tốt nhất là giấu kín trong lòng, không nên chia sẻ với ai." Em hãy viết đoạn văn 6–8 câu bày tỏ ý kiến của mình về quan niệm trên.
Bài 18. Viết bài văn ngắn (khoảng 12–15 câu) trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa của câu nói: "Sau cơn mưa, trời lại sáng." Trong bài, em cần nêu được ít nhất một dẫn chứng từ đời sống hoặc từ tác phẩm văn học.
Bài 19. Phân tích ngắn (6–8 câu): Vì sao các nhà văn thường viết về nỗi đau, mất mát? Nỗi đau trong văn chương có ý nghĩa gì đối với người đọc?
Bài 20. Đọc hai cách diễn đạt sau và so sánh:
a) Tôi rất buồn khi bị điểm kém. b) Nhìn con điểm kém đỏ chói trên bài kiểm tra, lòng tôi như có ai bóp nghẹt. Nhưng rồi tôi tự nhủ: điểm kém hôm nay chỉ là một vấp ngã nhỏ, mình sẽ cố gắng hơn.
Yêu cầu: cách diễn đạt nào giàu cảm xúc hơn? Vì sao? Nêu ít nhất hai lí do.
Bài 21. Viết đoạn văn 8–10 câu kể về một lần em chứng kiến hoặc tham gia hoạt động giúp đỡ người gặp khó khăn (quyên góp, tình nguyện, thăm hỏi...), chú ý diễn tả cảm xúc của em.
Bài 22. Sưu tầm một đoạn thơ (2–4 câu) nói về ý chí, nghị lực vượt khó, chép lại và nêu ngắn gọn cảm nhận của em.
Bài 23. Nhận xét: "Người mạnh mẽ là người không bao giờ buồn, không bao giờ khóc." Em đồng ý hay không đồng ý? Trình bày ý kiến bằng đoạn văn 6–8 câu.
Bài 24. Viết đoạn văn 8–10 câu tưởng tượng: em viết một bức thư động viên một người bạn đang gặp chuyện buồn. Trong thư, em cần thể hiện sự thấu hiểu, sẻ chia và niềm tin bạn sẽ vượt qua.
Đáp án
Bài 1. Bài 5 giúp học sinh nhận ra nỗi đau là một phần tất yếu của cuộc sống; con người cần dũng cảm đối diện, chấp nhận và vượt qua nỗi đau, biến nó thành sức mạnh để trưởng thành, sống nhân ái và trân trọng hạnh phúc hơn.
Bài 2. Chấp nhận các văn bản thuộc Bài 5 mà học sinh đã học.
Bài 3. So sánh ("Nỗi đau như một cơn mưa rào").
Bài 4. Ví dụ: "Khó khăn như một ngọn núi cao, càng leo càng thấy mình mạnh mẽ hơn."
Bài 5. Ví dụ: "Niềm hy vọng mỉm cười với em sau những ngày dài u ám."
Bài 6. Câu nói có nghĩa: thất bại không phải là dấu chấm hết; mỗi thất bại đều dạy ta bài học, kinh nghiệm để làm tốt hơn, từ đó dẫn đến thành công.
Bài 7. Ví dụ: "Dù bài toán khó đến đâu, em vẫn kiên trì tìm cách giải đến cùng."
Bài 8. Ví dụ: "Sau lần vấp ngã ấy, em cảm thấy mình trưởng thành hơn rất nhiều."
Bài 9. Thanh niên cần sống có lí tưởng, hoài bão, không ngừng học tập, rèn luyện và cống hiến sức trẻ cho quê hương, đất nước.
Bài 10. Vì khi đối diện với nỗi đau, con người học được cách chấp nhận sự thật, rèn luyện bản lĩnh, thấu hiểu người khác và trân trọng những gì mình đang có. Nỗi đau vì thế trở thành bài học giúp ta trưởng thành.
Bài 11. Chấm theo các ý: kể rõ tình huống; thể hiện sự sẻ chia, động viên chân thành; diễn đạt mạch lạc.
Bài 12. Chấm theo các ý: nêu được nhân vật và tác phẩm cụ thể; trình bày cảm nhận rõ ràng; diễn đạt mạch lạc.
Bài 13. Đoạn thơ ví đời người như dòng sông có lúc êm đềm, lúc cuộn sóng; ai cũng từng vấp ngã nhưng điều quan trọng là biết đứng lên vững vàng. Đoạn thơ gửi gắm niềm tin vào khả năng vượt khó của con người.
Bài 14. Chấp nhận các câu tục ngữ/danh ngôn đúng chủ đề, kèm giải thích hợp lí. Ví dụ: "Có công mài sắt, có ngày nên kim."
Bài 15. So sánh: đối chiếu hai sự vật có nét tương đồng, có từ "như", "giống như", ví dụ "Nỗi buồn như đám mây xám". Ẩn dụ: gọi tên sự vật này bằng tên sự vật khác dựa trên nét tương đồng, không dùng từ so sánh, ví dụ "Nỗi buồn là đám mây xám phủ kín lòng em".
Bài 16. Hai bài học: dũng cảm đối diện với nỗi đau thay vì trốn tránh; biến nỗi đau thành sức mạnh để trưởng thành; biết sẻ chia, cảm thông với nỗi đau của người khác; trân trọng hạnh phúc. (Nêu hai bài học đúng là đạt.)
Bài 17. Không đồng ý. Giấu kín nỗi buồn trong lòng khiến con người càng thêm nặng nề, cô đơn, dễ rơi vào bế tắc. Chia sẻ với người tin cậy giúp ta được an ủi, được góp ý và tìm ra hướng giải quyết. Chia sẻ không phải là yếu đuối mà là cách dũng cảm đối diện với cảm xúc của mình. Chấp nhận các lập luận hợp lí.
Bài 18. Chấm theo các ý: giải thích được ý nghĩa câu nói (khó khăn, buồn đau chỉ là tạm thời; sau gian nan sẽ là niềm vui, hy vọng) (0,75 điểm); có dẫn chứng cụ thể (0,75 điểm); diễn đạt mạch lạc (0,5 điểm).
Bài 19. Vì nỗi đau là một phần thật của đời sống, gắn với những vấn đề sâu sắc của kiếp người: mất mát, chia ly, thất bại. Viết về nỗi đau giúp người đọc thấu hiểu, đồng cảm với người khác, học cách đối diện với khó khăn và trân trọng hạnh phúc. Văn chương về nỗi đau vì thế có giá trị nhân văn sâu sắc.
Bài 20. Cách b giàu cảm xúc hơn vì: miêu tả chi tiết cụ thể (con điểm đỏ chói, lòng như bị bóp nghẹt) thay vì chỉ nêu tên cảm xúc; có sự chuyển biến tâm trạng từ buồn bã sang quyết tâm, thể hiện quá trình đối diện với nỗi buồn.
Bài 21. Chấm theo các ý: kể rõ hoạt động cụ thể; diễn tả cảm xúc chân thành; diễn đạt mạch lạc.
Bài 22. Chấp nhận các đoạn thơ đúng chủ đề (ví dụ thơ về ý chí, nghị lực), kèm cảm nhận hợp lí.
Bài 23. Không đồng ý. Người mạnh mẽ không phải là người không bao giờ buồn hay khóc; buồn và khóc là cảm xúc tự nhiên của con người. Mạnh mẽ là dám đối diện với cảm xúc của mình, dám khóc rồi đứng lên, tiếp tục bước tiếp. Kìm nén cảm xúc chỉ khiến con người thêm tổn thương. Chấp nhận các lập luận hợp lí.
Bài 24. Chấm theo các ý: thư có lời chào, lời động viên; thể hiện sự thấu hiểu, sẻ chia; gửi gắm niềm tin bạn sẽ vượt qua; diễn đạt chân thành, mạch lạc.