1. Kiến thức trọng tâm
Lập chương trình máy tính là việc viết ra các câu lệnh để máy tính thực hiện một nhiệm vụ cụ thể. Các câu lệnh được viết theo quy tắc của một ngôn ngữ lập trình, ví dụ Python hoặc Scratch. Một chương trình thường gồm ba phần: nhập dữ liệu, xử lí dữ liệu và xuất kết quả.
Khi thực hành lập trình, em cần tuân thủ quy trình: xác định bài toán, mô tả thuật toán, viết chương trình, chạy thử và sửa lỗi. Lỗi cú pháp xảy ra khi viết sai quy tắc ngôn ngữ, máy tính sẽ báo lỗi và không chạy được. Lỗi logic xảy ra khi chương trình chạy được nhưng cho kết quả sai; loại lỗi này khó phát hiện hơn và cần kiểm thử với nhiều dữ liệu khác nhau.
Trong quá trình viết chương trình, em nên đặt tên biến rõ nghĩa, viết chú thích giải thích những đoạn khó, và chia chương trình thành các phần nhỏ để dễ kiểm tra. Sau khi chương trình chạy đúng với các dữ liệu kiểm thử, em nên thử thêm các trường hợp đặc biệt như số âm, số 0 hoặc dữ liệu không hợp lệ để đảm bảo chương trình hoạt động ổn định.
2. Ví dụ minh họa
Bạn An viết chương trình Python tính chu vi hình chữ nhật. Chương trình gồm các bước: nhập chiều dài và chiều rộng, tính chu vi bằng công thức (dài + rộng) * 2, in kết quả ra màn hình.
Khi chạy thử với chiều dài 5 và chiều rộng 3, chương trình cho kết quả 16, đúng với tính toán thủ công. An thử thêm trường hợp chiều dài 0 thì chương trình cho kết quả 6, tuy chạy được nhưng không hợp lí. An bổ sung thêm câu lệnh kiểm tra: nếu chiều dài hoặc chiều rộng nhỏ hơn hoặc bằng 0 thì thông báo "Dữ liệu không hợp lệ". Nhờ kiểm thử kĩ, chương trình trở nên hoàn thiện hơn.
3. Ghi nhớ
- Chương trình gồm ba phần: nhập dữ liệu, xử lí dữ liệu, xuất kết quả.
- Quy trình: xác định bài toán, mô tả thuật toán, viết chương trình, chạy thử, sửa lỗi.
- Phân biệt lỗi cú pháp và lỗi logic.
- Kiểm thử với nhiều dữ liệu, kể cả trường hợp đặc biệt.