1. Kiến thức trọng tâm
Thủy quyển là toàn bộ nước trên Trái Đất, bao gồm nước trong các biển và đại dương, trên lục địa và trong khí quyển. Nước mặn chiếm khoảng 97,5%, nước ngọt chỉ khoảng 2,5%, trong đó phần lớn nằm trong các sông băng và nước ngầm sâu, chỉ một phần nhỏ là nước sông, hồ dễ khai thác.
Nước trên lục địa gồm nước mặt và nước ngầm. Nước mặt gồm sông, hồ, đầm lầy và băng hà. Sông là dòng nước chảy thường xuyên trên bề mặt, có nguồn cung cấp từ nước mưa, băng tuyết tan và nước ngầm. Hồ là vùng nước đọng trong các chỗ trũng, có thể là hồ nước ngọt hoặc hồ nước mặn. Băng hà là khối băng lớn tích tụ trên đất liền ở vùng lạnh và vùng núi cao.
Chế độ nước sông là nhịp điệu thay đổi lưu lượng nước sông trong năm. Sông ở vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa thường có mùa lũ và mùa cạn rõ rệt, trùng với mùa mưa và mùa khô. Sông ở vùng ôn đới lạnh có lũ vào mùa xuân do băng tuyết tan.
Nước ngầm là nước nằm dưới mặt đất, tích tụ trong các tầng chứa nước. Nước ngầm là nguồn cung cấp nước sinh hoạt, tưới tiêu quan trọng và cần được khai thác hợp lí để tránh cạn kiệt, ô nhiễm.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao sông Hồng có mùa lũ vào mùa hạ và mùa cạn vào mùa đông?
Lời giải: Vì sông Hồng chảy trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa tập trung vào mùa hạ nên lưu lượng nước sông lớn, gây lũ. Mùa đông ít mưa, sông chủ yếu nhận nước ngầm nên lưu lượng nhỏ, thành mùa cạn.
3. Ghi nhớ
- Thủy quyển gồm nước mặn (97,5%) và nước ngọt (2,5%).
- Nước trên lục địa gồm nước mặt (sông, hồ, băng hà) và nước ngầm.
- Chế độ nước sông phụ thuộc vào nguồn cung cấp và khí hậu lưu vực.