1. Kiến thức trọng tâm
Vỏ địa lí là lớp vỏ của Trái Đất, nơi có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau của khí quyển, thủy quyển, thạch quyển và sinh quyển. Vỏ địa lí dày khoảng 30–35 km, từ giới hạn dưới của tầng ôzôn đến đáy vực sâu đại dương và lớp vỏ phong hóa trên lục địa.
Vỏ địa lí có tính thống nhất và hoàn chỉnh, nghĩa là các thành phần của nó gắn bó chặt chẽ, một thành phần thay đổi sẽ kéo theo sự thay đổi của các thành phần khác. Ví dụ, khí hậu thay đổi làm thay đổi chế độ nước sông, quá trình hình thành đất và sự phân bố sinh vật.
Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh thể hiện rõ trong tự nhiên: một lãnh thổ là một thể tổng hợp, không thể tách rời các yếu tố. Khi khai thác, sử dụng tự nhiên, con người cần tính đến mối liên hệ này, tránh chỉ chú ý một yếu tố mà gây hậu quả cho toàn bộ hệ thống.
Ví dụ, xây dựng đập thủy điện không chỉ thay đổi dòng chảy mà còn ảnh hưởng đến phù sa, đất đai, sinh vật và đời sống dân cư hạ lưu. Vì vậy, phát triển bền vững đòi hỏi đánh giá tác động tổng hợp trước khi thực hiện các dự án lớn.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Một địa phương phá rừng đầu nguồn để lấy đất trồng trọt. Hãy dự đoán những thay đổi có thể xảy ra theo quy luật thống nhất và hoàn chỉnh.
Lời giải: Rừng mất làm đất bị xói mòn, rửa trôi; sông suối cạn kiệt mùa khô, lũ lụt mùa mưa; khí hậu địa phương khô nóng hơn; nhiều loài sinh vật mất nơi sống. Như vậy, một thay đổi ở sinh quyển kéo theo thay đổi ở đất, nước và khí hậu.
3. Ghi nhớ
- Vỏ địa lí là nơi các quyển xâm nhập, tác động lẫn nhau, dày khoảng 30–35 km.
- Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh: một thành phần thay đổi kéo theo các thành phần khác thay đổi.
- Khai thác tự nhiên phải đánh giá tác động tổng hợp, hướng tới phát triển bền vững.