1. Kiến thức trọng tâm
Dân số thế giới hiện nay hơn 8 tỉ người và vẫn tiếp tục tăng, nhưng tốc độ tăng không đều giữa các khu vực. Châu Á là châu lục đông dân nhất, tiếp theo là châu Phi; châu Phi có tốc độ gia tăng dân số nhanh nhất do tỉ suất sinh còn cao.
Gia tăng dân số được xác định bằng tỉ suất sinh trừ tỉ suất tử, cộng với xuất cư, nhập cư (gia tăng cơ học). Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên cao khi tỉ suất sinh cao và tỉ suất tử thấp. Các nước đang phát triển thường có gia tăng dân số cao, trong khi nhiều nước phát triển có gia tăng thấp, thậm chí âm do sinh ít và dân số già.
Cơ cấu dân số là sự phân chia dân số theo các tiêu chí như giới tính, độ tuổi, lao động và trình độ. Cơ cấu dân số theo giới tính thường cân bằng, nhưng một số nước mất cân bằng do phong tục, chiến tranh hoặc di cư. Cơ cấu theo độ tuổi chia thành ba nhóm: 0–14 tuổi, 15–64 tuổi và 65 tuổi trở lên. Dân số trẻ có tỉ lệ trẻ em cao, dân số già có tỉ lệ người cao tuổi cao.
Tháp dân số thể hiện cơ cấu tuổi và giới tính: đáy rộng là dân số trẻ, đáy hẹp là dân số già. Hiểu cơ cấu dân số giúp các quốc gia hoạch định giáo dục, việc làm và an sinh xã hội.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Một nước có tỉ suất sinh là , tỉ suất tử là . Tính tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên và cho biết dân số nước đó tăng nhanh hay chậm.
Lời giải: Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên = , tức 1,1%. Đây là mức tăng trung bình, dân số tăng với tốc độ vừa phải, cần khoảng 63 năm để dân số tăng gấp đôi nếu giữ nguyên tốc độ.
3. Ghi nhớ
- Dân số thế giới hơn 8 tỉ người, tăng không đều giữa các khu vực.
- Gia tăng tự nhiên = tỉ suất sinh − tỉ suất tử.
- Tháp dân số thể hiện cơ cấu tuổi và giới tính; đáy rộng là dân số trẻ.