1. Kiến thức trọng tâm
Trái Đất đồng thời thực hiện hai chuyển động chính: tự quay quanh trục và chuyển động quanh Mặt Trời. Mỗi chuyển động đều gây ra những hệ quả địa lí quan trọng.
Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ tây sang đông, hết một vòng trong khoảng 24 giờ. Hệ quả đầu tiên là hiện tượng ngày và đêm luân phiên nhau. Do Trái Đất hình cầu và chỉ một nửa được Mặt Trời chiếu sáng, nên nơi nào có ngày thì nơi đối diện có đêm. Chuyển động tự quay còn làm lệch hướng chuyển động của các vật thể: ở bán cầu Bắc lệch sang phải, ở bán cầu Nam lệch sang trái so với hướng chuyển động ban đầu. Ngoài ra, tự quay quanh trục còn tạo ra giờ địa phương khác nhau giữa các kinh tuyến.
Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo quỹ đạo hình elip, hết một vòng trong khoảng 365 ngày 6 giờ. Trục Trái Đất nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo và luôn hướng về một phía trong quá trình chuyển động. Điều này làm cho thời gian chiếu sáng ở hai bán cầu thay đổi theo mùa, gây ra các mùa trong năm và hiện tượng ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ. Vào ngày 22/6, bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nên có ngày dài nhất; vào ngày 22/12 thì ngược lại.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao khi Việt Nam là ban ngày thì ở Braxin (Nam Mỹ) lại là ban đêm?
Lời giải: Vì Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục. Khi Việt Nam hướng về phía Mặt Trời nên có ban ngày, thì Braxin ở phía đối diện không nhận được ánh sáng Mặt Trời nên là ban đêm.
3. Ghi nhớ
- Tự quay quanh trục gây ra ngày – đêm, lệch hướng chuyển động và giờ địa phương.
- Chuyển động quanh Mặt Trời gây ra các mùa và ngày, đêm dài ngắn theo mùa.
- Trục Trái Đất nghiêng và luôn hướng về một phía.