1. Kiến thức trọng tâm
Động đất và núi lửa phân bố không đều trên Trái Đất mà tập trung thành các vành đai nhất định, trùng với ranh giới các mảng kiến tạo. Việc xác định các vành đai này trên bản đồ giúp học sinh hiểu nguyên nhân và dự báo mức độ rủi ro thiên tai ở từng khu vực.
Vành đai động đất, núi lửa lớn nhất là vành đai lửa Thái Bình Dương, bao quanh đại dương này, đi qua phía tây châu Mỹ, Nhật Bản, Philippin, Inđônêxia và Niu Dilân. Đây là nơi nhiều mảng kiến tạo xô vào nhau, nên động đất và núi lửa xảy ra thường xuyên và dữ dội.
Vành đai thứ hai là vành đai Địa Trung Hải – Himalaya, kéo dài từ Địa Trung Hải qua Trung Đông, Himalaya đến Đông Nam Á. Vành đai này hình thành do sự va chạm giữa mảng Phi, mảng Ấn Độ – Ôxtrâylia với mảng Âu – Á, tạo ra nhiều trận động đất mạnh.
Ngoài ra còn có vành đai sống núi giữa Đại Tây Dương, nơi các mảng tách xa nhau, động đất thường nhẹ và núi lửa ít gây thiệt hại lớn. Khi đọc bản đồ, cần xác định vị trí vành đai, kể tên một số quốc gia nằm trong vành đai và nhận xét mức độ tập trung của động đất, núi lửa.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Dựa vào bản đồ các mảng kiến tạo, hãy giải thích vì sao Nhật Bản thường xuyên có động đất.
Lời giải: Nhật Bản nằm trên ranh giới va chạm của nhiều mảng kiến tạo: mảng Thái Bình Dương, mảng Philippin, mảng Âu – Á và mảng Bắc Mỹ. Các mảng xô vào nhau, tích lũy năng lượng rồi giải phóng đột ngột nên gây ra động đất thường xuyên, có khi kèm sóng thần.
3. Ghi nhớ
- Động đất, núi lửa tập trung thành vành đai trùng với ranh giới mảng kiến tạo.
- Vành đai lửa Thái Bình Dương là vành đai lớn nhất và hoạt động mạnh nhất.
- Vành đai Địa Trung Hải – Himalaya do các mảng lục địa xô vào nhau tạo nên.