1. Kiến thức trọng tâm
Khí quyển là lớp không khí bao quanh Trái Đất, gồm các tầng: đối lưu, bình lưu, trung lưu, nhiệt và tầng ngoài. Tầng đối lưu là tầng thấp nhất, chứa hầu hết hơi nước và diễn ra các hiện tượng thời tiết như mây, mưa, bão. Càng lên cao, nhiệt độ tầng đối lưu càng giảm, trung bình khi lên cao 100 m.
Các yếu tố khí hậu gồm nhiệt độ, khí áp, gió, độ ẩm và lượng mưa. Nhiệt độ không khí phụ thuộc vào góc nhập xạ của tia Mặt Trời, độ cao, mặt đệm và các dòng biển. Nơi có góc nhập xạ lớn, nhiệt độ cao; càng lên cao, nhiệt độ càng giảm.
Khí áp là sức ép của không khí lên bề mặt Trái Đất. Khí áp thay đổi theo nhiệt độ và độ cao: nhiệt độ cao, không khí bốc lên tạo áp thấp; nhiệt độ thấp, không khí chìm xuống tạo áp cao.
Gió là sự chuyển động của không khí từ nơi áp cao về nơi áp thấp. Các loại gió chính gồm gió Tín phong, gió Tây ôn đới và gió mùa. Độ ẩm và lượng mưa phụ thuộc vào nguồn hơi nước, nhiệt độ và địa hình. Sườn núi đón gió thường mưa nhiều, sườn khuất gió mưa ít.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Hai địa điểm A và B cùng vĩ độ, A ở độ cao 200 m, B ở độ cao 1 200 m. Nơi nào lạnh hơn? Chênh lệch khoảng bao nhiêu độ C?
Lời giải: B lạnh hơn A vì càng lên cao nhiệt độ càng giảm. Chênh lệch độ cao là 1 000 m, nhiệt độ giảm khoảng . Vậy B lạnh hơn A khoảng .
3. Ghi nhớ
- Khí quyển gồm 5 tầng; thời tiết diễn ra chủ yếu ở tầng đối lưu.
- Nhiệt độ giảm khi lên cao 100 m.
- Gió thổi từ nơi áp cao về nơi áp thấp; sườn đón gió mưa nhiều.