Bài tập — Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học? A. Bảng tuần hoàn: 118 ô, 7 chu kì, 18 nhóm, sắp xếp theo $Z$ tăng dần. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Số thứ tự chu kì = số lớp electron; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm (với các nguyên tố nhóm $A$ ). C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học sắp xếp các nguyên tố theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân (số hiệu nguyên tử $Z$ ). D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Chu kì là dãy các nguyên tố được xếp theo hàng ngang, theo chiều tăng dần của $Z$ .

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Nguyên tố $X$ có cấu hình electron lớp ngoài cùng là $3s^2\ 3p^5$ . Xác định vị trí của $X$ trong bảng tuần hoàn.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Lời giải: Cấu hình đầy đủ của $X$ là $1s^2\ 2s^2\ 2p^6\ 3s^2\ 3p^5$ . Nguyên tử $X$ có $3$ lớp electron nên $X$ thuộc chu kì $3$ . Số electron lớp ngoài cùng là $2 + 5 = 7$ , và electron cuối cùng điền vào phân lớp $p$ , nên $X$ thuộc nhóm $17$ . Vậy $X$ là clo ( $Cl$ ), nằm ở chu kì $3$ , nhóm $17$ , thuộc khối $p$ và là phi kim.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Kể tên ba hạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử và điện tích của mỗi hạt.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Viết cấu hình electron của Ne (Z = 10).

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nguyên tử X có 11 electron. Viết cấu hình electron và cho biết nguyên tử X có bao nhiêu lớp electron.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Bảng tuần hoàn: 118 ô, 7 chu kì, 18 nhóm, sắp xếp theo $Z$ tăng dần."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Số thứ tự chu kì = số lớp electron; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm (với các nguyên tố nhóm $A$ )."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học sắp xếp các nguyên tố theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân (số hiệu nguyên tử $Z$ )."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Chu kì là dãy các nguyên tố được xếp theo hàng ngang, theo chiều tăng dần của $Z$ ."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học sắp xếp các nguyên tố theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân (số hiệu nguyên tử $Z$ ). Bảng tuần hoàn hiện nay có 118 ô nguyên tố, 7 chu kì và 18 nhóm.
- Tổng kết ghi nhớ: Bảng tuần hoàn: 118 ô, 7 chu kì, 18 nhóm, sắp xếp theo $Z$ tăng dần.; Số thứ tự chu kì = số lớp electron; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm (với các nguyên tố nhóm $A$ ).; Các khối $s, p, d, f$ được xác định theo phân lớp electron cuối cùng.
Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Nguyên tố $X$ có cấu hình electron lớp ngoài cùng là $3s^2\ 3p^5$ . Xác định vị trí của $X$ trong bảng tuần hoàn.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học (Bảng tuần hoàn: 118 ô, 7 chu kì, 18 nhóm, sắp xếp theo $Z$ tăng dần.; Số thứ tự chu kì = số lớp electron; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm (với các nguyên tố nhóm $A$ ).; Các khối $s, p, d, f$ được xác định theo phân lớp electron cuối cùng.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Cấu hình đầy đủ của $X$ là $1s^2\ 2s^2\ 2p^6\ 3s^2\ 3p^5$ . Nguyên tử $X$ có $3$ lớp electron nên $X$ thuộc chu kì $3$ . Số electron lớp ngoài cùng là $2 + 5 = 7$ , và electron cuối cùng điền vào phân lớp $p$ , nên $X$ thuộc nhóm $17$ . Vậy $X$ là clo ( $Cl$ ), nằm ở chu kì $3$ , nhóm $17$ , thuộc khối $p$ và là phi kim.
Bài 4: Proton (điện tích +1), neutron (không mang điện), electron (điện tích −1).
Bài 5: $1s^22s^22p^6$ .
Bài 6: $1s^22s^22p^63s^1$ ; 3 lớp electron.

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Z

tăng dần. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

A

). C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Z

). D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Z

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Nguyên tố $X$ có cấu hình electron lớp ngoài cùng là $3s^2\ 3p^5$ . Xác định vị trí của $X$ trong bảng tuần hoàn.

Lời giải: Cấu hình đầy đủ của $X$ là $1s^2\ 2s^2\ 2p^6\ 3s^2\ 3p^5$ . Nguyên tử $X$ có $3$ lớp electron nên $X$ thuộc chu kì $3$ . Số electron lớp ngoài cùng là $2 + 5 = 7$ , và electron cuối cùng điền vào phân lớp $p$ , nên $X$ thuộc nhóm $17$ . Vậy $X$ là clo ( $Cl$ ), nằm ở chu kì $3$ , nhóm $17$ , thuộc khối $p$ và là phi kim.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Kể tên ba hạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử và điện tích của mỗi hạt.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Viết cấu hình electron của Ne (Z = 10).

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nguyên tử X có 11 electron. Viết cấu hình electron và cho biết nguyên tử X có bao nhiêu lớp electron.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.

Giải thích chi tiết:

Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Bảng tuần hoàn: 118 ô, 7 chu kì, 18 nhóm, sắp xếp theo $Z$ tăng dần."
Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Số thứ tự chu kì = số lớp electron; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm (với các nguyên tố nhóm $A$ )."
Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học sắp xếp các nguyên tố theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân (số hiệu nguyên tử $Z$ )."
Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Chu kì là dãy các nguyên tố được xếp theo hàng ngang, theo chiều tăng dần của $Z$ ."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:

Nội dung cốt lõi cần trình bày: Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học sắp xếp các nguyên tố theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân (số hiệu nguyên tử $Z$ ). Bảng tuần hoàn hiện nay có 118 ô nguyên tố, 7 chu kì và 18 nhóm.
Tổng kết ghi nhớ: Bảng tuần hoàn: 118 ô, 7 chu kì, 18 nhóm, sắp xếp theo $Z$ tăng dần.; Số thứ tự chu kì = số lớp electron; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm (với các nguyên tố nhóm $A$ ).; Các khối $s, p, d, f$ được xác định theo phân lớp electron cuối cùng.

Bài 2:

Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Nguyên tố $X$ có cấu hình electron lớp ngoài cùng là $3s^2\ 3p^5$ . Xác định vị trí của $X$ trong bảng tuần hoàn.
Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.

Bài 3:

Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học (Bảng tuần hoàn: 118 ô, 7 chu kì, 18 nhóm, sắp xếp theo $Z$ tăng dần.; Số thứ tự chu kì = số lớp electron; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm (với các nguyên tố nhóm $A$ ).; Các khối $s, p, d, f$ được xác định theo phân lớp electron cuối cùng.).
Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Cấu hình đầy đủ của $X$ là $1s^2\ 2s^2\ 2p^6\ 3s^2\ 3p^5$ . Nguyên tử $X$ có $3$ lớp electron nên $X$ thuộc chu kì $3$ . Số electron lớp ngoài cùng là $2 + 5 = 7$ , và electron cuối cùng điền vào phân lớp $p$ , nên $X$ thuộc nhóm $17$ . Vậy $X$ là clo ( $Cl$ ), nằm ở chu kì $3$ , nhóm $17$ , thuộc khối $p$ và là phi kim.

Bài 4: Proton (điện tích +1), neutron (không mang điện), electron (điện tích −1).

Bài 5:

1s^22s^22p^6

Bài 6:

1s^22s^22p^63s^1

; 3 lớp electron.