Bài tập — Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Trong một chu kì, từ trái sang phải: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Trong một nhóm, từ trên xuống dưới: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Ba tính chất quan trọng nhất của nguyên tử là bán kính nguyên tử, năng lượng ion hóa và độ âm điện.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Trong một chu kì, khi đi từ trái sang phải, điện tích hạt nhân tăng dần trong khi số lớp electron không đổi, lực hút của hạt nhân đối với electron lớp ngoài cùng mạnh lên nên bán kính nguyên tử giảm dần. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Sắp xếp các nguyên tố $Na$ ( $Z = 11$ ), $Mg$ ( $Z = 12$ ), $K$ ( $Z = 19$ ) theo chiều bán kính nguyên tử tăng dần.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Lời giải: $Na$ và $Mg$ cùng thuộc chu kì $3$ , $Mg$ ở bên phải $Na$ nên bán kính $Mg < Na$ . $Na$ và $K$ cùng thuộc nhóm $1$ , $K$ ở dưới $Na$ nên bán kính $K > Na$ . Vậy thứ tự bán kính tăng dần là: $Mg < Na < K$ .

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Các đồng vị $^{1}{1}H $,$ ^{2}{1}H $,$ ^{3}_{1}H$ khác nhau ở điểm nào? ---

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Nguyên tử X có tổng số hạt cơ bản là 40, số hạt mang điện nhiều hơn số hạt không mang điện là 12. Tìm số proton, neutron, electron của X.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Viết cấu hình electron của ion $K^+$ (K có Z = 19).

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Trong một chu kì, từ trái sang phải: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Trong một nhóm, từ trên xuống dưới: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Ba tính chất quan trọng nhất của nguyên tử là bán kính nguyên tử, năng lượng ion hóa và độ âm điện."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Trong một chu kì, khi đi từ trái sang phải, điện tích hạt nhân tăng dần trong khi số lớp electron không đổi, lực hút của hạt nhân đối với electron lớp ngoài cùng mạnh lên nên bán kính nguyên tử giảm dần."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Ba tính chất quan trọng nhất của nguyên tử là bán kính nguyên tử, năng lượng ion hóa và độ âm điện. Bán kính nguyên tử là khoảng cách từ hạt nhân đến lớp electron ngoài cùng.
- Tổng kết ghi nhớ: Trong một chu kì, từ trái sang phải: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng.; Trong một nhóm, từ trên xuống dưới: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm.; Flo có độ âm điện lớn nhất; kim loại mạnh ở góc dưới bên trái, phi kim mạnh ở góc trên bên phải.
Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Sắp xếp các nguyên tố $Na$ ( $Z = 11$ ), $Mg$ ( $Z = 12$ ), $K$ ( $Z = 19$ ) theo chiều bán kính nguyên tử tăng dần.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm (Trong một chu kì, từ trái sang phải: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng.; Trong một nhóm, từ trên xuống dưới: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm.; Flo có độ âm điện lớn nhất; kim loại mạnh ở góc dưới bên trái, phi kim mạnh ở góc trên bên phải.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: $Na$ và $Mg$ cùng thuộc chu kì $3$ , $Mg$ ở bên phải $Na$ nên bán kính $Mg < Na$ . $Na$ và $K$ cùng thuộc nhóm $1$ , $K$ ở dưới $Na$ nên bán kính $K > Na$ . Vậy thứ tự bán kính tăng dần là: $Mg < Na < K$ .
Bài 4: Khác nhau về số neutron (lần lượt 0, 1, 2).
Bài 5: $p = 13$ , $n = 14$ , $e = 13$ (X là Al).
Bài 6: $1s^22s^22p^63s^23p^6$ .

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Sắp xếp các nguyên tố $Na$ ( $Z = 11$ ), $Mg$ ( $Z = 12$ ), $K$ ( $Z = 19$ ) theo chiều bán kính nguyên tử tăng dần.

Lời giải: $Na$ và $Mg$ cùng thuộc chu kì $3$ , $Mg$ ở bên phải $Na$ nên bán kính $Mg < Na$ . $Na$ và $K$ cùng thuộc nhóm $1$ , $K$ ở dưới $Na$ nên bán kính $K > Na$ . Vậy thứ tự bán kính tăng dần là: $Mg < Na < K$ .

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Các đồng vị $^{1}{1}H $,$ ^{2}{1}H

,

^{3}_{1}H$ khác nhau ở điểm nào? ---

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Viết cấu hình electron của ion

K^+

(K có Z = 19).

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.

Giải thích chi tiết:

Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Trong một chu kì, từ trái sang phải: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng."
Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Trong một nhóm, từ trên xuống dưới: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm."
Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Ba tính chất quan trọng nhất của nguyên tử là bán kính nguyên tử, năng lượng ion hóa và độ âm điện."
Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Trong một chu kì, khi đi từ trái sang phải, điện tích hạt nhân tăng dần trong khi số lớp electron không đổi, lực hút của hạt nhân đối với electron lớp ngoài cùng mạnh lên nên bán kính nguyên tử giảm dần."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:

Nội dung cốt lõi cần trình bày: Ba tính chất quan trọng nhất của nguyên tử là bán kính nguyên tử, năng lượng ion hóa và độ âm điện. Bán kính nguyên tử là khoảng cách từ hạt nhân đến lớp electron ngoài cùng.
Tổng kết ghi nhớ: Trong một chu kì, từ trái sang phải: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng.; Trong một nhóm, từ trên xuống dưới: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm.; Flo có độ âm điện lớn nhất; kim loại mạnh ở góc dưới bên trái, phi kim mạnh ở góc trên bên phải.

Bài 2:

Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Sắp xếp các nguyên tố $Na$ ( $Z = 11$ ), $Mg$ ( $Z = 12$ ), $K$ ( $Z = 19$ ) theo chiều bán kính nguyên tử tăng dần.
Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.

Bài 3:

Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 6: Xu hướng biến đổi một số tính chất của nguyên tử các nguyên tố trong một chu kì và trong một nhóm (Trong một chu kì, từ trái sang phải: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng.; Trong một nhóm, từ trên xuống dưới: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm.; Flo có độ âm điện lớn nhất; kim loại mạnh ở góc dưới bên trái, phi kim mạnh ở góc trên bên phải.).
Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: $Na$ và $Mg$ cùng thuộc chu kì $3$ , $Mg$ ở bên phải $Na$ nên bán kính $Mg < Na$ . $Na$ và $K$ cùng thuộc nhóm $1$ , $K$ ở dưới $Na$ nên bán kính $K > Na$ . Vậy thứ tự bán kính tăng dần là: $Mg < Na < K$ .

Bài 4: Khác nhau về số neutron (lần lượt 0, 1, 2).

Bài 5:

p = 13

n = 14

e = 13

(X là Al).

Bài 6:

1s^22s^22p^63s^23p^6