1. Kiến thức trọng tâm
Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích làm cho các quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật. Thực hiện pháp luật có các hình thức sau:
- Tuân thủ pháp luật: các chủ thể kiềm chế, không thực hiện những hành vi mà pháp luật cấm. Ví dụ: không buôn bán hàng giả, không xả rác bừa bãi.
- Thi hành pháp luật: các chủ thể thực hiện những hành vi mà pháp luật bắt buộc phải làm. Ví dụ: nộp thuế đúng hạn, đăng kí khai sinh cho con.
- Sử dụng pháp luật: các chủ thể thực hiện các quyền mà pháp luật cho phép. Ví dụ: công dân thực hiện quyền tự do kinh doanh, quyền khiếu nại.
- Áp dụng pháp luật: cơ quan, cán bộ Nhà nước có thẩm quyền căn cứ vào pháp luật để ra quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của chủ thể. Ví dụ: Tòa án ra bản án, Ủy ban nhân dân cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện, xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Người vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm pháp lí tương ứng: trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự, kỉ luật.
2. Ví dụ minh họa
Tình huống: Chị M đến Ủy ban nhân dân xã đăng kí khai sinh cho con trong thời hạn luật định.
Lời giải: Hành vi của chị M là thi hành pháp luật, vì chị đã thực hiện nghĩa vụ mà pháp luật bắt buộc. Nếu chị M không đăng kí khai sinh cho con, chị có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định, vì đó là hành vi không thực hiện nghĩa vụ pháp lí.
3. Ghi nhớ
- Bốn hình thức thực hiện pháp luật: tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật.
- Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện.
- Người vi phạm phải chịu trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự hoặc kỉ luật.