- Phạm vi: Bài 1: Sức hấp dẫn của truyện kể; Bài 2: Vẻ đẹp của thơ ca
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Nêu ba yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của truyện kể.
Bài 2. Cốt truyện là gì? Lấy một ví dụ về cốt truyện của một truyện ngắn em đã đọc.
Bài 3. Nhân vật trong truyện kể được xây dựng bằng những cách nào? Kể tên ít nhất ba cách.
Bài 4. Tình huống truyện có vai trò gì? Lấy một ví dụ minh họa.
Bài 5. Người kể chuyện là ai? Người kể chuyện có thể xuất hiện ở những ngôi kể nào?
Bài 6. Nêu hai đặc điểm của thơ ca.
Bài 7. Hình ảnh thơ có vai trò gì trong bài thơ? Lấy một ví dụ minh họa.
Bài 8. Nhịp điệu trong thơ ca có tác dụng gì? Lấy một ví dụ minh họa.
Bài 9. Đọc hai câu thơ sau và nêu cảm nhận của em về hình ảnh thơ:
"Trăng lên khỏi núi, sáng ngời sân nhỏ, Gió thoảng qua vườn, hương lúa bay xa."
Bài 10. Nêu điểm khác nhau cơ bản giữa truyện kể và thơ ca về phương thức biểu đạt chính.
Bài 11. Đọc đoạn văn sau và chỉ ra yếu tố tạo sức hấp dẫn của truyện kể được nhắc đến:
"Truyện ngắn 'Lão Hạc' của Nam Cao hấp dẫn người đọc không chỉ bởi cốt truyện cảm động mà còn bởi nhân vật lão Hạc được khắc họa sinh động: một người nông dân nghèo nhưng giàu lòng tự trọng và tình thương con."
Bài 12. Vì sao nói thơ ca bộc lộ cảm xúc trực tiếp hơn truyện kể? Giải thích ngắn gọn.
Bài 13. Nêu tên một bài thơ em yêu thích và một hình ảnh thơ đẹp trong bài thơ đó.
Bài 14. Nêu tên một truyện kể em yêu thích và một nhân vật em ấn tượng nhất trong truyện đó. Vì sao em ấn tượng với nhân vật ấy?
Bài 15. Điền từ thích hợp vào chỗ trống: "Thơ ca chú trọng … , … và … , còn truyện kể chú trọng cốt truyện, nhân vật và tình huống."
Bài 16. Câu nào sau đây nói đúng về người kể chuyện? Giải thích vì sao các câu còn lại sai: a) Người kể chuyện luôn là tác giả. b) Người kể chuyện có thể là nhân vật trong truyện hoặc người kể ở ngôi thứ ba. c) Người kể chuyện không ảnh hưởng gì đến truyện.
Phần 2: Nâng cao
Bài 17. Phân tích ngắn gọn (5–7 câu) vì sao tình huống truyện có thể làm thay đổi số phận nhân vật. Lấy một ví dụ minh họa.
Bài 18. Đọc đoạn thơ sau và phân tích vẻ đẹp của hình ảnh thơ (5–7 câu):
"Mùa thu vàng rơi đầy ngõ nhỏ, Lá chạm vai người, nhẹ tựa mơ. Gió mang hương cốm về ngang phố, Nghe lòng ấm lại giữa bơ vơ."
Bài 19. So sánh cách bộc lộ cảm xúc trong truyện kể và trong thơ ca. Mỗi cách lấy một ví dụ minh họa.
Bài 20. Một truyện kể có cốt truyện hay nhưng nhân vật mờ nhạt có hấp dẫn không? Vì sao? Trình bày ý kiến của em trong 5–7 câu.
Bài 21. Vì sao cùng một câu chuyện, cách kể khác nhau lại tạo ra hiệu quả khác nhau? Trình bày ý kiến của em trong 5–7 câu.
Bài 22. Viết đoạn văn 5–7 câu trình bày cảm nhận của em về vẻ đẹp của một hình ảnh thơ trong bài thơ em đã học.
Bài 23. Viết đoạn văn 5–7 câu trình bày cảm nhận của em về một nhân vật trong truyện kể em đã đọc, chỉ rõ nghệ thuật xây dựng nhân vật mà em ấn tượng.
Bài 24. Em hãy đề xuất ba tiêu chí để đánh giá một truyện kể hay và một bài thơ hay. Giải thích ngắn gọn từng tiêu chí.
Đáp án
Bài 1. Ba yếu tố: cốt truyện hấp dẫn; nhân vật sinh động; tình huống bất ngờ / cách kể chuyện lôi cuốn.
Bài 2. Cốt truyện là hệ thống các sự kiện chính được sắp xếp theo trình tự nhất định, tạo nên diễn biến của câu chuyện. Ví dụ: học sinh tự lấy, phù hợp.
Bài 3. Qua ngoại hình, hành động, lời nói, suy nghĩ, mối quan hệ với nhân vật khác.
Bài 4. Tình huống truyện đặt nhân vật vào hoàn cảnh đặc biệt để bộc lộ tính cách, thúc đẩy diễn biến câu chuyện. Ví dụ: học sinh tự lấy, phù hợp.
Bài 5. Người kể chuyện là người kể lại câu chuyện cho người nghe, người đọc; có thể kể ở ngôi thứ nhất (nhân vật xưng "tôi") hoặc ngôi thứ ba (người kể đứng ngoài câu chuyện).
Bài 6. Hai đặc điểm: ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh; giàu nhạc tính, nhịp điệu; bộc lộ cảm xúc trực tiếp.
Bài 7. Hình ảnh thơ gợi cảm xúc, mở ra không gian tưởng tượng, chuyển tải tư tưởng. Ví dụ: học sinh tự lấy, phù hợp.
Bài 8. Nhịp điệu tạo nhạc tính, góp phần bộc lộ cảm xúc và làm nổi bật hình ảnh. Ví dụ: học sinh tự lấy, phù hợp.
Bài 9. Học sinh nêu cảm nhận về hình ảnh trăng sáng, gió thoảng, hương lúa: gợi khung cảnh quê yên bình, trong sáng, thanh thản. Chấp nhận các cảm nhận hợp lí, có lí lẽ.
Bài 10. Truyện kể dùng phương thức tự sự (kể chuyện); thơ ca dùng phương thức trữ tình (bộc lộ cảm xúc).
Bài 11. Yếu tố được nhắc đến: cốt truyện cảm động và nhân vật được khắc họa sinh động.
Bài 12. Vì thơ ca bộc lộ cảm xúc trực tiếp qua cái tôi trữ tình, hình ảnh và nhịp điệu, còn truyện kể bộc lộ cảm xúc gián tiếp qua nhân vật và sự kiện.
Bài 13. Học sinh tự lấy ví dụ, tên bài thơ và hình ảnh thơ phải phù hợp, có thật.
Bài 14. Học sinh tự lấy ví dụ, nêu rõ nhân vật và lí do ấn tượng hợp lí.
Bài 15. "Thơ ca chú trọng cảm xúc, hình ảnh và nhịp điệu, còn truyện kể chú trọng cốt truyện, nhân vật và tình huống."
Bài 16. Câu b đúng. Câu a sai vì người kể chuyện có thể là nhân vật trong truyện, không nhất thiết là tác giả. Câu c sai vì người kể chuyện ảnh hưởng đến cách dẫn dắt câu chuyện, góc nhìn và cảm xúc của người đọc.
Bài 17. Học sinh giải thích được: tình huống đặt nhân vật trước lựa chọn, thử thách, làm bộc lộ tính cách và quyết định số phận nhân vật. Có ví dụ minh họa phù hợp.
Bài 18. Học sinh phân tích được hình ảnh lá vàng, gió, hương cốm gợi khung cảnh mùa thu yên bình, nỗi nhớ và cảm giác ấm áp giữa cô đơn; chỉ ra được biện pháp tu từ (so sánh "nhẹ tựa mơ", nhân hóa) và cảm xúc của bài thơ.
Bài 19. Truyện kể bộc lộ cảm xúc gián tiếp qua nhân vật và sự kiện; thơ ca bộc lộ cảm xúc trực tiếp qua cái tôi trữ tình, hình ảnh, nhịp điệu. Mỗi cách có ví dụ phù hợp.
Bài 20. Học sinh trình bày được quan điểm: không hấp dẫn trọn vẹn, vì nhân vật mờ nhạt khiến người đọc khó đồng cảm, khó nhớ câu chuyện; cốt truyện hay cần nhân vật sinh động để truyền tải.
Bài 21. Học sinh giải thích được: cách kể (ngôi kể, thứ tự sự kiện, nhịp kể, giọng kể) ảnh hưởng đến cảm xúc, sự hồi hộp và góc nhìn của người đọc.
Bài 22. Đoạn văn 5–7 câu, nêu được hình ảnh thơ cụ thể, trình bày cảm nhận rõ ràng, diễn đạt trôi chảy.
Bài 23. Đoạn văn 5–7 câu, nêu được nhân vật cụ thể, chỉ rõ nghệ thuật xây dựng nhân vật (ngoại hình, hành động, lời nói, tâm lí...), trình bày cảm nhận rõ ràng.
Bài 24. Ba tiêu chí hợp lí, ví dụ: truyện kể hay — cốt truyện hấp dẫn, nhân vật sinh động, thông điệp sâu sắc; bài thơ hay — hình ảnh đẹp, cảm xúc chân thành, ngôn ngữ hàm súc. Mỗi tiêu chí có giải thích ngắn gọn.