Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 13: Khái quát về chuyển hóa vật chất và năng lượng? A. Chuyển hóa gồm đồng hóa (tổng hợp, tốn năng lượng) và dị hóa (phân giải, giải phóng năng lượng). B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 13: Khái quát về chuyển hóa vật chất và năng lượng, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. ATP là đồng tiền năng lượng của tế bào, chuyển hóa qua lại với ADP. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 13: Khái quát về chuyển hóa vật chất và năng lượng, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Chuyển hóa vật chất và năng lượng là tập hợp tất cả các phản ứng hóa học diễn ra trong tế bào, giúp tế bào duy trì sự sống, sinh trưởng và phát triển. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 13: Khái quát về chuyển hóa vật chất và năng lượng, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Đồng hóa là quá trình tổng hợp các chất phức tạp từ các chất đơn giản, tiêu tốn năng lượng, ví dụ quang hợp tổng hợp glucôzơ từ nước và cacbon đioxit, tổng hợp prôtêin từ axit amin.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 13: Khái quát về chuyển hóa vật chất và năng lượng, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Enzim amilaza trong nước bọt phân giải tinh bột thành đường mantôzơ. Khi nhai cơm lâu, ta cảm thấy vị ngọt dần xuất hiện vì tinh bột trong cơm đã bị amilaza phân giải thành đường. Nếu đun sôi nước bọt, amilaza bị biến tính và mất hoạt tính, cơm sẽ không còn ngọt khi nhai cùng nước bọt đã đun sôi.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 13: Khái quát về chuyển hóa vật chất và năng lượng để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Enzim là chất xúc tác sinh học, làm tăng tốc độ phản ứng mà không bị biến đổi sau phản ứng.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Trong thực hành nhận biết phân tử sinh học, thuốc thử nào dùng để nhận biết: tinh bột, protein, đường khử? Nêu hiện tượng quan sát được.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Giải thích vì sao tế bào thực vật có không bào lớn còn tế bào động vật có không bào nhỏ hoặc không có.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Kể tên 3 loại tế bào nhân sơ mà em biết.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Chuyển hóa gồm đồng hóa (tổng hợp, tốn năng lượng) và dị hóa (phân giải, giải phóng năng lượng)."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "ATP là đồng tiền năng lượng của tế bào, chuyển hóa qua lại với ADP."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Chuyển hóa vật chất và năng lượng là tập hợp tất cả các phản ứng hóa học diễn ra trong tế bào, giúp tế bào duy trì sự sống, sinh trưởng và phát triển."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Đồng hóa là quá trình tổng hợp các chất phức tạp từ các chất đơn giản, tiêu tốn năng lượng, ví dụ quang hợp tổng hợp glucôzơ từ nước và cacbon đioxit, tổng hợp prôtêin từ axit amin."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Chuyển hóa vật chất và năng lượng là tập hợp tất cả các phản ứng hóa học diễn ra trong tế bào, giúp tế bào duy trì sự sống, sinh trưởng và phát triển. Chuyển hóa gồm hai quá trình đối lập nhưng gắn bó với nhau: đồng hóa và dị hóa.
- Tổng kết ghi nhớ: Chuyển hóa gồm đồng hóa (tổng hợp, tốn năng lượng) và dị hóa (phân giải, giải phóng năng lượng).; ATP là đồng tiền năng lượng của tế bào, chuyển hóa qua lại với ADP.; Enzim là chất xúc tác sinh học, có tính đặc hiệu cao và chịu ảnh hưởng của nhiệt độ, pH.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Enzim amilaza trong nước bọt phân giải tinh bột thành đường mantôzơ. Khi nhai cơm lâu, ta cảm thấy vị ngọt dần xuất hiện vì tinh bột trong cơm đã bị amilaza phân giải thành đường. Nếu đun sôi nước bọt, amilaza bị biến tính và mất hoạt tính, cơm sẽ không còn ngọt khi nhai cùng nước bọt đã đun sôi.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 13: Khái quát về chuyển hóa vật chất và năng lượng (Chuyển hóa gồm đồng hóa (tổng hợp, tốn năng lượng) và dị hóa (phân giải, giải phóng năng lượng).; ATP là đồng tiền năng lượng của tế bào, chuyển hóa qua lại với ADP.; Enzim là chất xúc tác sinh học, có tính đặc hiệu cao và chịu ảnh hưởng của nhiệt độ, pH.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Enzim là chất xúc tác sinh học, làm tăng tốc độ phản ứng mà không bị biến đổi sau phản ứng.
- Bài 4: Tinh bột: iodine → màu xanh tím. Protein: Biuret → màu tím. Đường khử: Benedict (đun nóng) → kết tủa đỏ gạch.
- Bài 5: Không bào thực vật dự trữ nước, chất thải, giữ áp suất trương; tế bào động vật không cần dự trữ lớn như vậy.
- Bài 6: Vi khuẩn (E. coli, vi khuẩn lao…), vi khuẩn lam, cổ khuẩn.