1. Kiến thức trọng tâm
Virus gây ra nhiều bệnh nguy hiểm ở người như cúm, sởi, thủy đậu, quai bị, rubella, viêm gan B, sốt xuất huyết, HIV/AIDS, COVID-19 và bệnh dại. Mỗi bệnh có con đường lây truyền riêng: qua đường hô hấp (cúm, sởi, COVID-19), qua đường tiêu hóa (viêm gan A, bại liệt), qua muỗi đốt (sốt xuất huyết), qua máu và quan hệ tình dục (HIV, viêm gan B), qua vết cắn của động vật (bệnh dại). Việc hiểu rõ con đường lây truyền giúp phòng bệnh hiệu quả.
Các biện pháp phòng chống bệnh do virus gồm: tiêm vaccine đầy đủ, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường, diệt muỗi và bọ gậy, quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung bơm kim tiêm, tiêm vaccine phòng dại ngay sau khi bị động vật nghi dại cắn. Kháng sinh không có tác dụng với virus, vì vậy không tự ý dùng kháng sinh khi mắc bệnh do virus; việc điều trị chủ yếu là dùng thuốc kháng virus đặc hiệu (nếu có), nâng cao sức đề kháng và điều trị triệu chứng.
Bên cạnh tác hại, nghiên cứu virus đạt nhiều thành tựu ứng dụng quan trọng. Virus được dùng làm vector chuyển gen trong liệu pháp gen để chữa bệnh di truyền; virus nhược độc hoặc bất hoạt được dùng để sản xuất vaccine; thực khuẩn thể được nghiên cứu để tiêu diệt vi khuẩn kháng thuốc; một số virus được cải biến để tấn công chọn lọc tế bào ung thư trong liệu pháp virus tan khối u.
2. Ví dụ minh họa
Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, bệnh đậu mùa — từng giết chết hàng triệu người — đã bị thanh toán trên toàn cầu. Vaccine sởi cũng giúp giảm mạnh số ca mắc và tử vong ở trẻ em. Đây là minh chứng rõ nhất cho sức mạnh của việc nghiên cứu và ứng dụng virus trong phòng bệnh.
3. Ghi nhớ
- Các bệnh do virus thường gặp: cúm, sởi, thủy đậu, viêm gan B, sốt xuất huyết, HIV/AIDS, COVID-19, bệnh dại.
- Phòng bệnh: tiêm vaccine, vệ sinh, diệt muỗi, an toàn tình dục, tiêm phòng dại sau khi bị cắn.
- Ứng dụng virus: vector chuyển gen, vaccine, thực khuẩn thể, liệu pháp virus tan khối u.