Bài tập — Bài 19: Dẫn xuất halogen

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 19: Dẫn xuất halogen? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Dẫn xuất halogen $R-X$: liên kết $C-X$ phân cực, dễ bị thế và tách. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 19: Dẫn xuất halogen, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Phản ứng thế $X$ bằng $OH$ cho alcohol; tách $HX$ cho alkene.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 19: Dẫn xuất halogen, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Dẫn xuất halogen là hợp chất hữu cơ trong đó một hoặc nhiều nguyên tử hydrogen của hydrocarbon được thay bằng nguyên tử halogen (F, Cl, Br, I). B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 19: Dẫn xuất halogen, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Ví dụ: chloromethane $CH_3Cl$, chloroethane $C_2H_5Cl$, bromoform $CHBr_3$. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 19: Dẫn xuất halogen, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Ví dụ 1. Viết phương trình thủy phân chloroethane bằng dung dịch $NaOH$ loãng, đun nóng.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 19: Dẫn xuất halogen để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Giải: $C_2H_5Cl + NaOH \xrightarrow{t^o} C_2H_5OH + NaCl$. Đây là phản ứng thế nucleophile, thu được alcohol.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Viết phương trình hóa học của acetylene tác dụng với $H_2O$ (xúc tác $Hg^{2+}$).

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Viết phương trình hóa học của ethanol tác dụng với $H_2SO_4$ đặc ở $140^\circ C$.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Viết phương trình hóa học của glycerol tác dụng với $HNO_3$ đặc (xúc tác $H_2SO_4$ đặc). Sản phẩm có tên gọi là gì?

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

• Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
• Giải thích chi tiết:
  • Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Dẫn xuất halogen $R-X$: liên kết $C-X$ phân cực, dễ bị thế và tách."
  • Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Phản ứng thế $X$ bằng $OH$ cho alcohol; tách $HX$ cho alkene."
  • Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Dẫn xuất halogen là hợp chất hữu cơ trong đó một hoặc nhiều nguyên tử hydrogen của hydrocarbon được thay bằng nguyên tử halogen (F, Cl, Br, I)."
  • Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Ví dụ: chloromethane $CH_3Cl$, chloroethane $C_2H_5Cl$, bromoform $CHBr_3$."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

• Bài 1:
  • Nội dung cốt lõi cần trình bày: Dẫn xuất halogen là hợp chất hữu cơ trong đó một hoặc nhiều nguyên tử hydrogen của hydrocarbon được thay bằng nguyên tử halogen (F, Cl, Br, I). Công thức chung thường viết là $R-X$, với $X$ là halogen.
  • Tổng kết ghi nhớ: Dẫn xuất halogen $R-X$: liên kết $C-X$ phân cực, dễ bị thế và tách.; Phản ứng thế $X$ bằng $OH$ cho alcohol; tách $HX$ cho alkene.; Nhiều dẫn xuất halogen độc hại, cần bảo quản và sử dụng cẩn thận.
• Bài 2:
  • Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ 1. Viết phương trình thủy phân chloroethane bằng dung dịch $NaOH$ loãng, đun nóng.
  • Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
• Bài 3:
  • Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 19: Dẫn xuất halogen (Dẫn xuất halogen $R-X$: liên kết $C-X$ phân cực, dễ bị thế và tách.; Phản ứng thế $X$ bằng $OH$ cho alcohol; tách $HX$ cho alkene.; Nhiều dẫn xuất halogen độc hại, cần bảo quản và sử dụng cẩn thận.).
  • Lời giải mẫu/Nhận xét: Giải: $C_2H_5Cl + NaOH \xrightarrow{t^o} C_2H_5OH + NaCl$. Đây là phản ứng thế nucleophile, thu được alcohol.
• Bài 4: $C_2H_2 + H_2O \xrightarrow{Hg^{2+}} CH_3CHO$ (acetaldehyde).
• Bài 5: $2C_2H_5OH + H_2SO_4 \text{ đặc} \xrightarrow{140^\circ C} C_2H_5OC_2H_5 + H_2O$ (diethyl ether).
• Bài 6: $C_3H_5(OH)_3 + 3HNO_3 \text{ đặc} \xrightarrow{H_2SO_4\ \text{đặc}} C_3H_5(ONO_2)_3 + 3H_2O$; sản phẩm là nitroglycerin (glyceryl trinitrate).