Bài tập — Bài 23: Hợp chất carbonyl

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 23: Hợp chất carbonyl? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Aldehyde $R-CHO$, ketone $R-CO-R'$: đều chứa nhóm >C=O phân cực. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 23: Hợp chất carbonyl, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Aldehyde dễ bị oxi hóa (tráng bạc, $Cu(OH)_2$), ketone khó bị oxi hóa — dùng để phân biệt.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 23: Hợp chất carbonyl, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Hợp chất carbonyl là hợp chất hữu cơ chứa nhóm carbonyl >C=O trong phân tử, gồm aldehyde và ketone. B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 23: Hợp chất carbonyl, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Ví dụ: formaldehyde $HCHO$, acetaldehyde $CH_3CHO$, acetone $CH_3COCH_3$. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 23: Hợp chất carbonyl, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Ví dụ 1. Viết phương trình phản ứng tráng bạc của acetaldehyde.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 23: Hợp chất carbonyl để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Giải: $CH_3CHO + 2[Ag(NH_3)_2]OH \rightarrow CH_3COONH_4 + 2Ag\downarrow + 3NH_3 + H_2O$. Bạc kim loại bám vào thành ống nghiệm tạo lớp tráng bạc sáng bóng.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nhận biết 3 lọ mất nhãn đựng riêng biệt: phenol, ethanol, glycerol. Nêu hiện tượng và viết phương trình hóa học (nếu có).

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). So sánh tính acid của ethanol và phenol. Giải thích.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Cho 18,8 g phenol tác dụng với dung dịch $Br_2$ dư. Tính khối lượng kết tủa 2,4,6-tribromophenol thu được.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

• Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
• Giải thích chi tiết:
  • Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Aldehyde $R-CHO$, ketone $R-CO-R'$: đều chứa nhóm >C=O phân cực."
  • Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Aldehyde dễ bị oxi hóa (tráng bạc, $Cu(OH)_2$), ketone khó bị oxi hóa — dùng để phân biệt."
  • Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Hợp chất carbonyl là hợp chất hữu cơ chứa nhóm carbonyl >C=O trong phân tử, gồm aldehyde và ketone."
  • Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Ví dụ: formaldehyde $HCHO$, acetaldehyde $CH_3CHO$, acetone $CH_3COCH_3$."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

• Bài 1:
  • Nội dung cốt lõi cần trình bày: Hợp chất carbonyl là hợp chất hữu cơ chứa nhóm carbonyl >C=O trong phân tử, gồm aldehyde và ketone. Aldehyde có nhóm $-CHO$ (nhóm carbonyl gắn với ít nhất một nguyên tử $H$), công thức chung $R-CHO$; ketone có nhóm >C=O gắn với hai gốc hydrocarbon, công thức chung $R-CO-R'$.
  • Tổng kết ghi nhớ: Aldehyde $R-CHO$, ketone $R-CO-R'$: đều chứa nhóm >C=O phân cực.; Aldehyde dễ bị oxi hóa (tráng bạc, $Cu(OH)_2$), ketone khó bị oxi hóa — dùng để phân biệt.; Formaldehyde dùng sản xuất nhựa, bảo quản mẫu vật; acetone là dung môi quan trọng.
• Bài 2:
  • Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ 1. Viết phương trình phản ứng tráng bạc của acetaldehyde.
  • Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
• Bài 3:
  • Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 23: Hợp chất carbonyl (Aldehyde $R-CHO$, ketone $R-CO-R'$: đều chứa nhóm >C=O phân cực.; Aldehyde dễ bị oxi hóa (tráng bạc, $Cu(OH)_2$), ketone khó bị oxi hóa — dùng để phân biệt.; Formaldehyde dùng sản xuất nhựa, bảo quản mẫu vật; acetone là dung môi quan trọng.).
  • Lời giải mẫu/Nhận xét: Giải: $CH_3CHO + 2[Ag(NH_3)_2]OH \rightarrow CH_3COONH_4 + 2Ag\downarrow + 3NH_3 + H_2O$. Bạc kim loại bám vào thành ống nghiệm tạo lớp tráng bạc sáng bóng.
• Bài 4: - Cho dung dịch $Br_2$ vào 3 mẫu: mẫu tạo kết tủa trắng là phenol. - Cho $Cu(OH)_2$ vào 2 mẫu còn lại: mẫu tạo dung dịch xanh lam là glycerol. - Mẫu còn lại không có hiện tượng với cả hai thuốc thử là ethanol.
• Bài 5: Phenol có tính acid mạnh hơn ethanol. Vì nhóm $-OH$ trong phenol gắn trực tiếp vào vòng benzene; vòng benzene hút electron, làm liên kết $O–H$ phân cực mạnh hơn và anion phenolate $C_6H_5O^-$ bền hơn nhờ cộng hưởng. Trong ethanol, nhóm ethyl đẩy electron, anion $C_2H_5O^-$ kém bền hơn. (Thực nghiệm: phenol tác dụng được với NaOH, ethanol thì không.)
• Bài 6: $n_{\text{phenol}} = 18,8 : 94 = 0,2$ mol; $n_{C_6H_2Br_3OH} = 0,2$ mol; $m = 0,2 \times 331 = 66,2$ g.