Phạm vi: Cách mạng tư sản; sự xác lập và phát triển của chủ nghĩa tư bản; chủ nghĩa xã hội từ năm 1917; sự hình thành Liên bang Xô Viết; sự phát triển của chủ nghĩa xã hội sau Chiến tranh thế giới thứ hai; quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Nêu nguyên nhân, diễn biến và kết quả của cuộc cách mạng tư sản Anh (1640 – 1688).
Bài 2. Trình bày nguyên nhân bùng nổ và kết quả của Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ (1775 – 1783).
Bài 3. Cách mạng tư sản Pháp (1789 – 1794) trải qua những giai đoạn chính nào? Nêu kết quả của mỗi giai đoạn.
Bài 4. Nêu những chuyển biến về kinh tế – xã hội ở các nước tư bản sau cách mạng công nghiệp.
Bài 5. Chủ nghĩa tư bản độc quyền cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX có những đặc điểm nào?
Bài 6. Trình bày hoàn cảnh bùng nổ Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.
Bài 7. Nêu ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười Nga đối với nước Nga và thế giới.
Bài 8. Liên bang Xô Viết được thành lập trong hoàn cảnh nào? Nêu ý nghĩa của sự kiện này.
Bài 9. Trình bày nội dung và tác dụng của Chính sách kinh tế mới (NEP) ở nước Nga Xô viết.
Bài 10. Nêu những thành tựu của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô trong những năm 1925 – 1941.
Bài 11. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới được hình thành như thế nào?
Bài 12. Nêu những thành tựu của các nước xã hội chủ nghĩa trong những năm 1950 – 1970.
Bài 13. Trình bày quá trình xâm lược Đông Nam Á của chủ nghĩa thực dân phương Tây từ giữa thế kỉ XIX đến cuối thế kỉ XIX.
Bài 14. Nêu chính sách cai trị của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á về kinh tế và văn hóa – xã hội.
Bài 15. Vì sao Xiêm (Thái Lan) giữ được độc lập tương đối trong khi hầu hết các nước Đông Nam Á trở thành thuộc địa?
Bài 16. Nêu những nét chính về phong trào đấu tranh chống thực dân ở Đông Nam Á cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX.
Bài 17. Trình bày quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam (1858 – 1884).
Bài 18. Phong trào Cần Vương (1885 – 1896) ở Việt Nam có mục tiêu và kết quả như thế nào?
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. So sánh cách mạng tư sản Anh, Pháp và Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ về lãnh đạo, nhiệm vụ, kết quả và tính chất.
Bài 20. Phân tích vai trò của cách mạng công nghiệp đối với sự xác lập và phát triển của chủ nghĩa tư bản.
Bài 21. Chứng minh rằng Cách mạng tháng Mười Nga đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử nhân loại.
Bài 22. Phân tích nguyên nhân dẫn đến sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Bài 23. Đánh giá những thành tựu và hạn chế của mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu trong những năm 1950 – 1970.
Bài 24. Phân tích tác động hai mặt của chính sách cai trị thực dân đối với các nước Đông Nam Á.
Bài 25. Vì sao phong trào đấu tranh chống thực dân ở Đông Nam Á cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX chưa giành được thắng lợi? Rút ra bài học kinh nghiệm.
Bài 26. Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 12 câu) trình bày suy nghĩ của em về bài học rút ra từ các cuộc cách mạng tư sản đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay.
Đáp án
Bài 1. Nguyên nhân: mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với chế độ phong kiến chuyên chế; vua Sác-lơ I đàn áp Quốc hội, tăng thuế. Diễn biến: 1640 Quốc hội họp, đối đầu với nhà vua; 1642 – 1648 nội chiến; 1649 vua bị xử tử, Anh thành nước cộng hòa; 1653 Crôm-oen thiết lập nền độc tài; 1688 Cách mạng vinh quang. Kết quả: thiết lập quân chủ lập hiến, mở đường cho tư bản chủ nghĩa phát triển.
Bài 2. Nguyên nhân: chính sách cai trị hà khắc của thực dân Anh; 13 thuộc địa đấu tranh đòi độc lập. Diễn biến: 1775 chiến tranh bùng nổ; 4/7/1776 Tuyên ngôn Độc lập công bố; 1781 thắng lợi ở Y-oóc-tao; 1783 Anh công nhận độc lập. Kết quả: thành lập Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, mở đường cho tư bản chủ nghĩa phát triển.
Bài 3. Giai đoạn 1789 – 1792: lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, ban hành Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền, Hiến pháp 1791. Giai đoạn 1792 – 1793: lập nền cộng hòa, xử tử vua. Giai đoạn 1793 – 1794: chuyên chính Gia-cô-banh, thi hành nhiều biện pháp cách mạng. Kết quả: lật đổ phong kiến, giải quyết ruộng đất, mở đường cho tư bản chủ nghĩa.
Bài 4. Kinh tế: máy móc thay thế thủ công, năng suất tăng, công nghiệp – đô thị – giao thông phát triển, thị trường thế giới hình thành. Xã hội: hình thành giai cấp tư sản và vô sản; mâu thuẫn giai cấp gay gắt; phong trào công nhân phát triển; văn hóa, giáo dục, khoa học tiến bộ.
Bài 5. Tập trung sản xuất và tập trung tư bản cao; các công ty độc quyền chi phối kinh tế; xuất khẩu tư bản phổ biến; các nước tư bản chia nhau thị trường và thuộc địa; mâu thuẫn giữa các nước đế quốc gay gắt, dẫn đến chiến tranh.
Bài 6. Nước Nga khủng hoảng toàn diện sau Chiến tranh thế giới thứ nhất; Chính phủ lâm thời tư sản tiếp tục chiến tranh, không giải quyết ruộng đất, bánh mì, hòa bình; Đảng Bôn-sê-vích đề ra đường lối chuyển cách mạng dân chủ tư sản thành cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Bài 7. Với nước Nga: lật đổ chính quyền tư sản, thành lập chính quyền Xô viết, mở ra thời kì xây dựng chủ nghĩa xã hội. Với thế giới: mở ra thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội; cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc và phong trào công nhân quốc tế.
Bài 8. Hoàn cảnh: sau Cách mạng tháng Mười, các nước cộng hòa Xô viết cần liên kết để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ý nghĩa: thống nhất sức mạnh các dân tộc, tạo tiền đề xây dựng chủ nghĩa xã hội, tăng cường vị thế của phe xã hội chủ nghĩa.
Bài 9. Nội dung: thay trưng thu lương thực thừa bằng thuế lương thực; cho phép tự do buôn bán; tư nhân mở xí nghiệp nhỏ; nhà nước nắm ngành kinh tế then chốt. Tác dụng: khôi phục kinh tế, ổn định đời sống, củng cố liên minh công – nông.
Bài 10. Công nghiệp: từ nước nông nghiệp lạc hậu thành cường quốc công nghiệp đứng đầu châu Âu, thứ hai thế giới. Nông nghiệp: tập thể hóa. Văn hóa – giáo dục: xóa mù chữ, đào tạo trí thức mới. Quốc phòng được củng cố.
Bài 11. Sau 1945, hàng loạt nước Đông Âu, Trung Quốc (1949), Triều Tiên, Việt Nam, Cu-ba (1959) đi theo con đường xã hội chủ nghĩa; liên kết về chính trị (Hiệp ước Vác-sa-va 1955) và kinh tế (Hội đồng Tương trợ Kinh tế 1949), hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới.
Bài 12. Công nghiệp phát triển nhanh; Liên Xô phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên (1957), đưa người đầu tiên bay vào vũ trụ (1961); giáo dục, y tế, khoa học tiến bộ; đời sống nhân dân được cải thiện.
Bài 13. Từ giữa thế kỉ XIX, Anh, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha, Mỹ đẩy mạnh xâm lược Đông Nam Á vì tài nguyên, thị trường, vị trí chiến lược. Đến cuối thế kỉ XIX, hầu hết khu vực trở thành thuộc địa, nửa thuộc địa (trừ Xiêm giữ độc lập tương đối).
Bài 14. Kinh tế: vơ vét tài nguyên, bóc lột thuế khóa, kìm hãm kinh tế bản địa, phát triển một số ngành phục vụ chính quốc. Văn hóa – xã hội: áp đặt văn hóa thực dân, kìm hãm giáo dục, chia rẽ dân tộc, đồng thời du nhập một số yếu tố văn minh công nghiệp.
Bài 15. Xiêm thực hiện chính sách ngoại giao mềm dẻo, lợi dụng mâu thuẫn Anh – Pháp; tiến hành cải cách, hiện đại hóa đất nước; vị trí đệm giữa hai vùng ảnh hưởng của Anh và Pháp.
Bài 16. Phong trào diễn ra sôi nổi: khởi nghĩa nông dân, đấu tranh của trí thức, phong trào yêu nước theo nhiều khuynh hướng (phong kiến, tư sản, vô sản). Kết quả: phần lớn thất bại do thiếu đường lối đúng đắn, thiếu tổ chức thống nhất, tương quan lực lượng chênh lệch.
Bài 17. 1858 Pháp đánh Đà Nẵng; 1859 đánh Gia Định; 1862 triều đình Huế kí Hiệp ước Nhâm Tuất; 1867 Pháp chiếm 6 tỉnh Nam Kì; 1873 – 1874 đánh Bắc Kì lần thứ nhất; 1882 – 1884 đánh Bắc Kì lần thứ hai; 1884 kí Hiệp ước Pa-tơ-nốt, Pháp cơ bản hoàn thành xâm lược Việt Nam.
Bài 18. Mục tiêu: khôi phục vương triều phong kiến, đánh đuổi thực dân Pháp, giành độc lập. Kết quả: thất bại (1896) do thiếu đường lối đúng đắn, tương quan lực lượng chênh lệch, triều đình phong kiến suy yếu; nhưng thể hiện tinh thần yêu nước, để lại nhiều bài học.
Bài 19. Lãnh đạo: Anh – tư sản và quý tộc mới; Pháp – tư sản; Bắc Mỹ – tư sản và chủ nô. Nhiệm vụ: lật đổ phong kiến (Anh, Pháp) hoặc ách thống trị thực dân (Bắc Mỹ). Kết quả: Anh – quân chủ lập hiến; Pháp – cộng hòa, triệt để nhất; Bắc Mỹ – thành lập Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Tính chất: đều là cách mạng tư sản; Bắc Mỹ còn mang tính chất chiến tranh giải phóng dân tộc.
Bài 20. Cách mạng công nghiệp tạo ra lực lượng sản xuất mới (máy móc), thúc đẩy tập trung sản xuất, hình thành giai cấp tư sản công nghiệp và vô sản, mở rộng thị trường, làm cho chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh chuyển sang độc quyền, xác lập vị trí thống trị của tư bản chủ nghĩa trên thế giới.
Bài 21. Cách mạng tháng Mười lật đổ chính quyền tư sản, thành lập chính quyền Xô viết đầu tiên; mở ra thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới; cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc, phong trào công nhân; làm thay đổi cục diện thế giới thế kỉ XX.
Bài 22. Thắng lợi của Liên Xô và phe Đồng minh trong Chiến tranh thế giới thứ hai; Hồng quân giải phóng Đông Âu; phong trào giải phóng dân tộc dâng cao; sự lãnh đạo của các đảng cộng sản; nguyện vọng của nhân dân các nước muốn xây dựng xã hội mới không còn áp bức bóc lột.
Bài 23. Thành tựu: công nghiệp, khoa học, giáo dục phát triển nhanh; đời sống nhân dân cải thiện; vị thế quốc tế nâng cao. Hạn chế: mô hình tập trung quan liêu bao cấp, thiếu dân chủ, kinh tế trì trệ từ những năm 1970; chạy đua vũ trang tốn kém; mâu thuẫn nội bộ gia tăng, dẫn đến khủng hoảng và sụp đổ cuối những năm 1980 – đầu 1990.
Bài 24. Tác động tích cực: du nhập kĩ thuật, giao thông, giáo dục, y tế, một số yếu tố văn minh công nghiệp; làm xuất hiện các giai cấp, tầng lớp xã hội mới. Tác động tiêu cực: vơ vét tài nguyên, bóc lột nặng nề, kìm hãm kinh tế bản địa, áp đặt văn hóa, chia rẽ dân tộc. Nhìn chung, ách thống trị thực dân là nguyên nhân chính gây ra nghèo nàn, lạc hậu.
Bài 25. Nguyên nhân thất bại: thiếu đường lối đúng đắn và tổ chức lãnh đạo thống nhất; lực lượng chênh lệch; thực dân mạnh, có chính sách chia rẽ, đàn áp tàn bạo; phong trào mang tính tự phát, cục bộ. Bài học: cần có đường lối đúng đắn, tổ chức lãnh đạo thống nhất, đoàn kết toàn dân, kết hợp nhiều hình thức đấu tranh.
Bài 26. (Bài tập mở — giáo viên chấm theo nội dung: nêu được bài học về phát triển lực lượng sản xuất, tôn trọng quy luật khách quan, phát huy dân chủ, đoàn kết dân tộc; diễn đạt mạch lạc, có liên hệ thực tiễn.)