1. Kiến thức trọng tâm
Tuần hoàn là quá trình vận chuyển các chất trong cơ thể động vật nhờ hệ tuần hoàn. Máu mang oxygen và chất dinh dưỡng đến các tế bào, đồng thời mang carbon dioxide và chất thải từ tế bào đến cơ quan bài tiết. Nhờ tuần hoàn, các tế bào trong cơ thể được cung cấp đầy đủ chất cần thiết dù ở xa cơ quan lấy chất.
Hệ tuần hoàn ở động vật gồm tim, hệ mạch và máu. Tim là cơ quan bơm máu, co bóp nhịp nhàng để đẩy máu đi khắp cơ thể. Hệ mạch gồm động mạch, tĩnh mạch và mao mạch. Động mạch dẫn máu từ tim đi, tĩnh mạch dẫn máu về tim, mao mạch là nơi trao đổi chất giữa máu và tế bào.
Có hai dạng tuần hoàn: tuần hoàn hở và tuần hoàn kín. Ở tuần hoàn hở (côn trùng, thân mềm), máu tràn vào khoang cơ thể và tiếp xúc trực tiếp với tế bào. Ở tuần hoàn kín (giun đốt, động vật có xương sống), máu luôn chảy trong hệ mạch. Động vật có xương sống có hệ tuần hoàn đơn (cá) hoặc tuần hoàn kép (lưỡng cư, bò sát, chim, thú).
2. Ví dụ minh họa
Tim người có 4 ngăn: hai tâm nhĩ và hai tâm thất, với vách ngăn hoàn toàn giữa hai nửa tim. Nhờ đó, máu giàu oxygen và máu giàu carbon dioxide không bị pha trộn, giúp cung cấp oxygen hiệu quả cho cơ thể.
Giải thích: ở tuần hoàn kép, máu đi qua tim hai lần trong một vòng tuần hoàn. Vòng tuần hoàn nhỏ đưa máu lên phổi để trao đổi khí, vòng tuần hoàn lớn đưa máu giàu oxygen đến các cơ quan. Cấu tạo tim 4 ngăn là cơ sở cho tuần hoàn kép hiệu quả ở chim và thú.
3. Ghi nhớ
- Tuần hoàn vận chuyển oxygen, dinh dưỡng, carbon dioxide và chất thải.
- Hệ tuần hoàn gồm tim, hệ mạch (động mạch, tĩnh mạch, mao mạch) và máu.
- Tuần hoàn hở: máu tiếp xúc trực tiếp với tế bào; tuần hoàn kín: máu chảy trong mạch.
- Tim người có 4 ngăn, máu không bị pha trộn, tuần hoàn kép hiệu quả.