1. Kiến thức trọng tâm
Hô hấp ở động vật là quá trình lấy oxygen từ môi trường vào cơ thể và thải carbon dioxide ra ngoài. Oxygen được vận chuyển đến các tế bào để thực hiện hô hấp tế bào, giải phóng năng lượng cho hoạt động sống. Carbon dioxide sinh ra từ hô hấp tế bào được đưa đến cơ quan hô hấp để thải ra ngoài.
Các hình thức hô hấp ở động vật đa dạng, phù hợp với môi trường sống. Động vật đơn bào và động vật bậc thấp hô hấp qua bề mặt cơ thể. Giun đất hô hấp qua da ẩm. Côn trùng hô hấp bằng hệ thống ống khí. Cá hô hấp bằng mang, lấy oxygen hòa tan trong nước. Động vật trên cạn như ếch, chim và thú hô hấp bằng phổi.
Ở người, hệ hô hấp gồm đường dẫn khí (mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản) và phổi. Không khí đi vào phổi nhờ cử động hô hấp: khi cơ hoành hạ xuống và xương sườn nâng lên, thể tích lồng ngực tăng, không khí tràn vào phổi. Khi thở ra, các cơ giãn, thể tích lồng ngực giảm, không khí bị đẩy ra ngoài.
2. Ví dụ minh họa
Cá chép đưa vào bể nước thiếu oxygen sẽ ngoi lên mặt nước để đớp không khí và nhanh chóng bị chết nếu không được bổ sung oxygen. Nguyên nhân là mang cá chỉ lấy được oxygen hòa tan trong nước, khi nước thiếu oxygen, cá không đủ oxygen cho hô hấp tế bào.
Giải thích: mỗi hình thức hô hấp chỉ phù hợp với môi trường sống nhất định. Cá hô hấp bằng mang nên phụ thuộc hoàn toàn vào oxygen hòa tan trong nước. Vì vậy, nuôi cá cần sục khí và thay nước định kỳ để đảm bảo đủ oxygen.
3. Ghi nhớ
- Hô hấp lấy oxygen vào cơ thể và thải carbon dioxide ra ngoài.
- Các hình thức hô hấp: qua bề mặt cơ thể, qua da, ống khí, mang, phổi.
- Ở người, hít vào nhờ lồng ngực giãn ra, thở ra nhờ lồng ngực thu hẹp lại.
- Hình thức hô hấp phù hợp với môi trường sống của mỗi loài.