1. Kiến thức trọng tâm
Miễn dịch là khả năng của cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, nấm và các chất lạ xâm nhập. Hệ miễn dịch bảo vệ cơ thể bằng nhiều lớp phòng thủ phối hợp với nhau, giúp con người và động vật chống chọi với bệnh tật trong môi trường đầy mầm bệnh.
Miễn dịch gồm miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch đặc hiệu. Miễn dịch bẩm sinh là hàng rào bảo vệ có sẵn từ khi sinh ra, gồm da, niêm mạc, các tế bào thực bào và phản ứng viêm. Miễn dịch đặc hiệu xuất hiện sau khi cơ thể tiếp xúc với kháng nguyên, do tế bào lympho B và lympho T thực hiện, có tính đặc hiệu và ghi nhớ miễn dịch.
Kháng nguyên là chất lạ kích thích cơ thể sinh ra kháng thể. Kháng thể do tế bào lympho B tiết ra, có khả năng kết hợp đặc hiệu với kháng nguyên để vô hiệu hóa chúng. Nhờ trí nhớ miễn dịch, khi gặp lại cùng một kháng nguyên, cơ thể phản ứng nhanh và mạnh hơn. Đây là cơ sở của tiêm vaccine phòng bệnh.
2. Ví dụ minh họa
Trẻ em được tiêm vaccine phòng bệnh sởi từ nhỏ sẽ có kháng thể chống virus sởi trong cơ thể. Nếu sau này gặp virus sởi, hệ miễn dịch nhận ra và tiêu diệt virus nhanh chóng trước khi trẻ mắc bệnh.
Giải thích: vaccine chứa virus sởi đã làm yếu hoặc bất hoạt, đủ để kích thích cơ thể tạo kháng thể và tế bào ghi nhớ mà không gây bệnh. Khi virus thật xâm nhập, phản ứng miễn dịch thứ phát diễn ra nhanh và mạnh, bảo vệ trẻ khỏi bệnh sởi.
3. Ghi nhớ
- Miễn dịch bảo vệ cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh và chất lạ.
- Miễn dịch bẩm sinh có sẵn từ khi sinh ra; miễn dịch đặc hiệu có tính đặc hiệu và ghi nhớ.
- Kháng thể kết hợp đặc hiệu với kháng nguyên để vô hiệu hóa chúng.
- Vaccine tạo trí nhớ miễn dịch, giúp phòng bệnh hiệu quả.