1. Kiến thức trọng tâm
Bài tiết là quá trình loại bỏ các chất thải sinh ra từ hoạt động trao đổi chất ra khỏi cơ thể, như carbon dioxide, urea, muối thừa và nước thừa. Nhờ bài tiết, cơ thể duy trì môi trường trong ổn định, tránh bị đầu độc bởi chính các chất thải của mình.
Ở người, các cơ quan bài tiết chính gồm thận, da, phổi và gan. Thận là cơ quan bài tiết quan trọng nhất, lọc máu để tạo thành nước tiểu, thải urea, muối thừa và nước thừa. Phổi thải carbon dioxide qua hô hấp. Da thải mồ hôi chứa muối và một ít urea. Gan chuyển hóa các chất độc thành chất ít độc hơn để thận thải ra ngoài.
Cân bằng nội môi là sự duy trì ổn định các điều kiện bên trong cơ thể như nhiệt độ, độ pH, nồng độ đường, muối và nước trong máu. Khi một chỉ số thay đổi, cơ thể điều chỉnh ngược lại để đưa chỉ số về mức bình thường. Ví dụ, khi đường huyết tăng sau khi ăn, tuyến tụy tiết insulin làm giảm đường huyết.
2. Ví dụ minh họa
Khi trời nóng, cơ thể đổ nhiều mồ hôi, lượng nước tiểu giảm và có màu vàng đậm. Khi trời lạnh, cơ thể ít đổ mồ hôi, lượng nước tiểu tăng lên.
Giải thích: cơ thể điều hòa lượng nước thải ra qua da và thận để giữ tổng lượng nước trong cơ thể ổn định. Trời nóng, nước thải chủ yếu qua mồ hôi để làm mát cơ thể, thận giữ lại nước nên nước tiểu ít và đậm đặc. Đây là biểu hiện của cân bằng nội môi.
3. Ghi nhớ
- Bài tiết loại bỏ chất thải, giữ môi trường trong ổn định.
- Thận lọc máu tạo nước tiểu; phổi thải carbon dioxide; da thải mồ hôi; gan giải độc.
- Cân bằng nội môi duy trì ổn định nhiệt độ, pH, đường huyết, muối và nước.
- Cơ thể điều chỉnh ngược lại khi một chỉ số lệch khỏi mức bình thường.