Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 15: Cảm ứng ở thực vật? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Cảm ứng ở thực vật giúp cây thích nghi dù không di chuyển được. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 15: Cảm ứng ở thực vật, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Hướng động: vận động theo hướng kích thích (hướng sáng, hướng trọng lực, hướng nước).
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 15: Cảm ứng ở thực vật, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Cảm ứng ở thực vật là khả năng cây phản ứng lại các kích thích từ môi trường như ánh sáng, trọng lực, nước, tiếp xúc và hóa chất. B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 15: Cảm ứng ở thực vật, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Cảm ứng ở thực vật gồm hướng động và ứng động. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 15: Cảm ứng ở thực vật, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Đặt chậu cây con gần cửa sổ, sau vài ngày ngọn cây nghiêng về phía cửa sổ nơi có ánh sáng. Nếu xoay chậu lại, sau vài ngày ngọn cây lại nghiêng về phía sáng.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 15: Cảm ứng ở thực vật để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Giải thích: ánh sáng một bên làm auxin tập trung nhiều hơn ở phía tối của thân, phía tối sinh trưởng nhanh hơn phía sáng nên thân uốn cong về phía có ánh sáng. Thí nghiệm cho thấy thân cây có tính hướng sáng dương, giúp cây nhận được nhiều ánh sáng cho quang hợp.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). So sánh phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện ở động vật. Cho ví dụ.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Một người huấn luyện chó ngồi xuống khi nghe hiệu lệnh. Đây là tập tính bẩm sinh hay học được? Giải thích. Nêu cơ sở hình thành tập tính này.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Phân tích vai trò của tập tính xã hội ở ong mật đối với sự tồn tại của đàn.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Cảm ứng ở thực vật giúp cây thích nghi dù không di chuyển được."
- Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Hướng động: vận động theo hướng kích thích (hướng sáng, hướng trọng lực, hướng nước)."
- Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Cảm ứng ở thực vật là khả năng cây phản ứng lại các kích thích từ môi trường như ánh sáng, trọng lực, nước, tiếp xúc và hóa chất."
- Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Cảm ứng ở thực vật gồm hướng động và ứng động."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Cảm ứng ở thực vật là khả năng cây phản ứng lại các kích thích từ môi trường như ánh sáng, trọng lực, nước, tiếp xúc và hóa chất. Các phản ứng này giúp cây hướng tới điều kiện thuận lợi và tránh điều kiện bất lợi, dù cây không di chuyển được như động vật.
- Tổng kết ghi nhớ: Cảm ứng ở thực vật giúp cây thích nghi dù không di chuyển được.; Hướng động: vận động theo hướng kích thích (hướng sáng, hướng trọng lực, hướng nước).; Ứng động: vận động không định hướng (hoa nở, lá trinh nữ cụp lại).
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Đặt chậu cây con gần cửa sổ, sau vài ngày ngọn cây nghiêng về phía cửa sổ nơi có ánh sáng. Nếu xoay chậu lại, sau vài ngày ngọn cây lại nghiêng về phía sáng.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 15: Cảm ứng ở thực vật (Cảm ứng ở thực vật giúp cây thích nghi dù không di chuyển được.; Hướng động: vận động theo hướng kích thích (hướng sáng, hướng trọng lực, hướng nước).; Ứng động: vận động không định hướng (hoa nở, lá trinh nữ cụp lại).).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Giải thích: ánh sáng một bên làm auxin tập trung nhiều hơn ở phía tối của thân, phía tối sinh trưởng nhanh hơn phía sáng nên thân uốn cong về phía có ánh sáng. Thí nghiệm cho thấy thân cây có tính hướng sáng dương, giúp cây nhận được nhiều ánh sáng cho quang hợp.
- Bài 4: Phản xạ không điều kiện: bẩm sinh, không cần học (rụt tay khi chạm vật nóng). Phản xạ có điều kiện: hình thành qua học tập, cần rèn luyện (chó tiết nước bọt khi nghe chuông sau huấn luyện).
- Bài 5: Tập tính học được: chó không tự biết ngồi theo hiệu lệnh từ khi sinh ra; hành vi hình thành qua huấn luyện lặp đi lặp lại, gắn hiệu lệnh với phản ứng và phần thưởng.
- Bài 6: Ong thợ phân công: tìm hoa, hút mật, bảo vệ tổ, nuôi ấu trùng; sự phối hợp giúp đàn khai thác thức ăn hiệu quả, chống kẻ thù, duy trì đàn.