1. Kiến thức trọng tâm
Biến thái là sự thay đổi đột ngột về hình thái, cấu tạo và sinh lí trong quá trình phát triển của động vật. Quan sát biến thái giúp học sinh hiểu rõ các giai đoạn phát triển, vai trò của hormone và ảnh hưởng của môi trường tới sinh trưởng của động vật. Hai đối tượng quan sát phổ biến là biến thái hoàn toàn ở bướm và biến thái ở ếch.
Ở bướm, vòng đời gồm trứng, sâu non, nhộng và bướm trưởng thành. Sâu non ăn lá và lớn nhanh qua nhiều lần lột xác, sau đó hoá nhộng và biến đổi thành bướm. Ở ếch, trứng nở thành nòng nọc, nòng nọc trải qua biến thái thành ếch con rồi ếch trưởng thành. Nòng nọc có mang ngoài, đuôi dài và sống dưới nước, còn ếch trưởng thành có phổi, bốn chân và sống được trên cạn.
Khi thực hành, học sinh chuẩn bị mẫu vật, kính lúp, khay đựng và bảng quan sát. Cần quan sát nhẹ nhàng, không làm tổn thương mẫu vật, ghi chép đặc điểm từng giai đoạn như hình dạng, cơ quan hô hấp, cơ quan vận động và môi trường sống. Kết quả quan sát được trình bày bằng bảng và hình vẽ minh hoạ.
2. Ví dụ minh họa
Thí nghiệm: nuôi nòng nọc trong bể nước có rong và thức ăn, quan sát hằng ngày trong ba tuần.
Lời giải: tuần đầu nòng nọc có mang ngoài và đuôi dài, bơi bằng đuôi. Tuần thứ hai xuất hiện chân sau, sau đó chân trước. Tuần thứ ba đuôi ngắn dần và tiêu biến, phổi phát triển, nòng nọc bò lên cạn thành ếch con. Quan sát cho thấy biến thái của ếch là quá trình biến đổi toàn diện về hình thái và sinh lí.
3. Ghi nhớ
- Biến thái hoàn toàn gồm ấu trùng, nhộng và trưởng thành.
- Nòng nọc thở bằng mang, ếch trưởng thành thở bằng phổi và da.
- Quan sát nhẹ nhàng, ghi chép và vẽ hình từng giai đoạn phát triển.