1. Kiến thức trọng tâm
Hô hấp ở thực vật là quá trình phân giải các chất hữu cơ, chủ yếu là glucose, để giải phóng năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống của cây như sinh trưởng, vận chuyển chất và tổng hợp chất mới. Quá trình này diễn ra trong ti thể của tế bào, ở tất cả các cơ quan của cây, cả ngày lẫn đêm.
Hô hấp hiếu khí cần oxygen và tạo ra nhiều năng lượng. Phương trình tổng quát: glucose kết hợp với oxygen tạo ra carbon dioxide, nước và năng lượng. Khi thiếu oxygen, cây có thể hô hấp kị khí, nhưng lượng năng lượng tạo ra ít hơn nhiều và sinh ra các sản phẩm phụ như ethanol có thể gây hại cho tế bào.
Hô hấp chịu ảnh hưởng của nhiệt độ, hàm lượng nước, nồng độ oxygen và carbon dioxide. Nhiệt độ tăng làm hô hấp tăng trong giới hạn nhất định, nhưng nhiệt độ quá cao làm enzyme hô hấp bị biến tính. Vì vậy, khi bảo quản nông sản, người ta hạ thấp nhiệt độ và giảm oxygen để làm chậm hô hấp, hạn chế hao hụt chất hữu cơ.
2. Ví dụ minh họa
Hạt thóc mới thu hoạch nếu phơi chưa khô mà đóng bao kín sẽ bị nóng lên và nhanh hỏng. Nguyên nhân là hạt vẫn hô hấp mạnh, giải phóng nhiều nhiệt và hơi nước, tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển.
Giải thích: hạt ẩm có hàm lượng nước cao nên hô hấp mạnh. Nhiệt lượng tỏa ra làm bao thóc nóng lên, hơi nước tích tụ làm hạt càng ẩm hơn. Vì vậy, nông dân phải phơi thóc thật khô trước khi cất trữ để giảm cường độ hô hấp của hạt.
3. Ghi nhớ
- Hô hấp phân giải chất hữu cơ để giải phóng năng lượng, diễn ra trong ti thể.
- Hô hấp hiếu khí tạo nhiều năng lượng; hô hấp kị khí tạo ít năng lượng và sản phẩm phụ có hại.
- Nhiệt độ, nước, oxygen và carbon dioxide ảnh hưởng đến cường độ hô hấp.
- Bảo quản nông sản bằng cách làm chậm hô hấp: hạ nhiệt độ, giảm oxygen.