1. Kiến thức trọng tâm
Điện trở, tụ điện và cuộn cảm là ba linh kiện thụ động cơ bản nhất trong mạch điện và mạch điện tử. Mỗi linh kiện có chức năng riêng, góp phần điều chỉnh dòng điện, điện áp và tín hiệu trong mạch.
Điện trở là linh kiện cản trở dòng điện, dùng để hạn dòng, chia điện áp và tiêu thụ năng lượng điện dưới dạng nhiệt. Đơn vị đo điện trở là ôm (Ω). Giá trị điện trở được ghi bằng mã vạch màu hoặc in trực tiếp trên thân.
Tụ điện là linh kiện có khả năng tích trữ điện tích và phóng điện khi cần. Tụ điện ngăn dòng điện một chiều đi qua nhưng cho dòng điện xoay chiều đi qua. Đơn vị đo điện dung là fara (F), thường dùng micrôfara (μF) và picôfara (pF). Tụ điện được dùng để lọc nguồn, ghép tín hiệu và tạo mạch dao động.
Cuộn cảm là linh kiện tạo ra từ trường khi có dòng điện chạy qua, có khả năng chống lại sự thay đổi đột ngột của dòng điện. Đơn vị đo độ tự cảm là henry (H). Cuộn cảm được dùng trong mạch lọc, mạch cộng hưởng và biến áp.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Trong mạch đèn LED, người ta mắc nối tiếp một điện trở để hạn chế dòng điện qua LED, tránh làm LED cháy. Nếu nguồn 9 V và LED cần dòng 20 mA, điện trở hạn dòng được tính theo định luật Ôm.
Ví dụ 2: Trong bộ nguồn một chiều, tụ điện mắc song song với tải có tác dụng làm phẳng điện áp sau chỉnh lưu, giảm độ gợn sóng. Cuộn cảm mắc nối tiếp trong mạch lọc giúp dòng điện ra ổn định hơn.
Ví dụ 3: Mạch cộng hưởng LC gồm cuộn cảm và tụ điện mắc nối tiếp hoặc song song, được dùng để chọn tần số trong máy thu thanh.
3. Ghi nhớ
- Điện trở cản trở dòng điện, dùng để hạn dòng và chia áp.
- Tụ điện tích và phóng điện, ngăn dòng một chiều, cho dòng xoay chiều đi qua.
- Cuộn cảm chống lại sự thay đổi đột ngột của dòng điện.
- Ba linh kiện này là nền tảng của hầu hết các mạch điện tử.