Bài 11: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1. Kiến thức trọng tâm

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi tỉ trọng và mối quan hệ giữa các bộ phận của nền kinh tế, diễn ra theo ba hướng: theo ngành, theo thành phần kinh tế và theo lãnh thổ.
• Chuyển dịch theo ngành: giảm tỉ trọng nông nghiệp, tăng tỉ trọng công nghiệp và dịch vụ. Trong nội bộ từng ngành cũng chuyển dịch: nông nghiệp chuyển từ trồng trọt sang chăn nuôi, dịch vụ; công nghiệp chuyển từ khai khoáng sang chế biến, chế tạo và công nghệ cao.
• Chuyển dịch theo thành phần kinh tế: giảm tỉ trọng khu vực kinh tế Nhà nước, tăng tỉ trọng khu vực kinh tế ngoài Nhà nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Chuyển dịch theo lãnh thổ: hình thành các vùng kinh tế trọng điểm (Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ), các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển; đồng thời thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.
• Nguyên nhân: đổi mới cơ chế quản lí, hội nhập kinh tế quốc tế, tiến bộ khoa học – công nghệ, chuyển dịch cơ cấu lao động và nhu cầu thị trường.
• Ý nghĩa: thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng suất, cải thiện đời sống nhân dân.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Dựa vào bảng số liệu cơ cấu GDP theo ngành năm 2010 và 2023, hãy nhận xét sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Lời giải: Giả sử năm 2010, nông nghiệp chiếm $19$, công nghiệp $33$, dịch vụ $48$; đến năm 2023, nông nghiệp còn khoảng $12$, công nghiệp $37$, dịch vụ $51$. Nhận xét: tỉ trọng nông nghiệp giảm rõ rệt, tỉ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng lên. Điều này cho thấy nền kinh tế đang chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giảm dần phụ thuộc vào nông nghiệp truyền thống.

3. Ghi nhớ

• Ba hướng chuyển dịch: theo ngành, theo thành phần kinh tế, theo lãnh thổ.
• Xu hướng chung: nông nghiệp giảm, công nghiệp và dịch vụ tăng.
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn liền với công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.