Bài 3: Ôn tập chương 1

1. Kiến thức trọng tâm

Chương 1 nghiên cứu ester, lipid, xà phòng và chất giặt rửa. Ester có công thức tổng quát $RCOOR'$ , được gọi tên bằng tên gốc $R'$ cộng với tên gốc acid. Ester là chất lỏng, nhẹ hơn nước, ít tan trong nước, nhiều ester có mùi thơm và được dùng làm hương liệu. Ester bị thuỷ phân trong môi trường acid cho acid và alcohol, còn trong môi trường kiềm tạo muối carboxylate và alcohol, gọi là phản ứng xà phòng hoá.

Chất béo là triester của glycerol với các acid béo, là lipid quan trọng nhất trong cơ thể sống. Chất béo cung cấp năng lượng, giúp hấp thu vitamin tan trong dầu mỡ và bảo vệ các cơ quan nội tạng. Khi giải bài tập chương này, cần viết đúng phương trình thuỷ phân ester và xác định số mol theo tỉ lệ phản ứng.

Xà phòng là muối sodium hoặc potassium của acid béo, điều chế bằng phản ứng xà phòng hoá chất béo. Phân tử xà phòng có đầu ưa nước và đuôi kị nước nên làm giảm sức căng bề mặt của nước, tạo bọt và cuốn trôi vết bẩn. Trong nước cứng, xà phòng tạo kết tủa với $Ca^{2+}$ và $Mg^{2+}$ nên giặt kém hiệu quả. Chất giặt rửa tổng hợp là muối sulfonate hoặc sulfate của gốc hydrocarbon dài, giặt được trong nước cứng nhưng một số loại khó phân huỷ sinh học.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1. Thuỷ phân hoàn toàn $17,6$ gam ethyl propionate trong dung dịch $NaOH$ dư thu được bao nhiêu gam muối?

Lời giải: $M_{C_2H_5COOC_2H_5} = 102$ nên $n = 17,6 : 102 \approx 0,1725$ mol. Muối tạo thành là $C_2H_5COONa$ có $M = 96$ nên $m \approx 0,1725 \times 96 \approx 16,6$ gam.

Ví dụ 2. Cho $8,9$ gam chất béo $X$ tác dụng vừa đủ với $30$ mL dung dịch $NaOH$ $1M$ . Tính khối lượng muối thu được.

Lời giải: $n_{NaOH} = 0,03$ mol nên $n_X = 0,01$ mol, $n_{glycerol} = 0,01$ mol. Theo bảo toàn khối lượng, $m_{muối} = 8,9 + 0,03 \times 40 - 0,01 \times 92 = 9,18$ gam.

3. Ghi nhớ

Ester $RCOOR'$ bị thuỷ phân trong kiềm cho muối và alcohol.
Một mol chất béo phản ứng với ba mol $NaOH$ trong phản ứng xà phòng hoá.
Xà phòng giặt kém trong nước cứng; chất giặt rửa tổng hợp khắc phục được nhược điểm này.

1. Kiến thức trọng tâm

Chương 1 nghiên cứu ester, lipid, xà phòng và chất giặt rửa. Ester có công thức tổng quát

RCOOR'

, được gọi tên bằng tên gốc

R'

cộng với tên gốc acid. Ester là chất lỏng, nhẹ hơn nước, ít tan trong nước, nhiều ester có mùi thơm và được dùng làm hương liệu. Ester bị thuỷ phân trong môi trường acid cho acid và alcohol, còn trong môi trường kiềm tạo muối carboxylate và alcohol, gọi là phản ứng xà phòng hoá.

Ca^{2+}

và

Mg^{2+}

nên giặt kém hiệu quả. Chất giặt rửa tổng hợp là muối sulfonate hoặc sulfate của gốc hydrocarbon dài, giặt được trong nước cứng nhưng một số loại khó phân huỷ sinh học.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1. Thuỷ phân hoàn toàn

17,6

gam ethyl propionate trong dung dịch

NaOH

dư thu được bao nhiêu gam muối?

Lời giải:

M_{C_2H_5COOC_2H_5} = 102

nên

n = 17,6 : 102 \approx 0,1725

mol. Muối tạo thành là

C_2H_5COONa

có

M = 96

nên

m \approx 0,1725 \times 96 \approx 16,6

gam.

Ví dụ 2. Cho

8,9

gam chất béo

X

tác dụng vừa đủ với

30

mL dung dịch

NaOH

1M

. Tính khối lượng muối thu được.

Lời giải:

n_{NaOH} = 0,03

mol nên

n_X = 0,01

mol,

n_{glycerol} = 0,01

mol. Theo bảo toàn khối lượng,

m_{muối} = 8,9 + 0,03 \times 40 - 0,01 \times 92 = 9,18

gam.

3. Ghi nhớ

Ester

RCOOR'

bị thuỷ phân trong kiềm cho muối và alcohol.

Một mol chất béo phản ứng với ba mol

NaOH

trong phản ứng xà phòng hoá.

Xà phòng giặt kém trong nước cứng; chất giặt rửa tổng hợp khắc phục được nhược điểm này.