1. Kiến thức trọng tâm
Chủ đề 8: Quyền và nghĩa vụ của công dân về văn hoá, xã hội. Công dân có quyền và nghĩa vụ trong các lĩnh vực: hôn nhân và gia đình; học tập; bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội; bảo vệ di sản văn hóa, môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Trong hôn nhân và gia đình: công dân có quyền kết hôn, ly hôn theo nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng; vợ chồng bình đẳng; cha mẹ nuôi dưỡng, giáo dục con; con hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ.
Trong học tập: mọi công dân có quyền học tập suốt đời, không hạn chế; có nghĩa vụ tuân thủ nội quy nhà trường, hoàn thành chương trình học tập.
Trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội: công dân có quyền khám, chữa bệnh, hưởng an sinh xã hội; có nghĩa vụ tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, phòng bệnh.
Trong bảo vệ di sản văn hóa, môi trường: công dân có quyền hưởng thụ giá trị văn hóa, sống trong môi trường trong lành; có nghĩa vụ bảo vệ di sản, môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu.
2. Ví dụ minh họa
Câu đúng/sai: "Học tập chỉ là quyền của công dân, không phải nghĩa vụ." Đáp án: Sai. Học tập vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của công dân theo quy định của Hiến pháp.
Câu trả lời ngắn: Nêu hai quyền của công dân trong lĩnh vực văn hoá, xã hội. Đáp án: Quyền kết hôn, ly hôn; quyền học tập suốt đời.
Tình huống: Bạn B thường xuyên xả rác bừa bãi trong sân trường và khắc tên lên bàn ghế. Hỏi: Bạn B đã vi phạm nghĩa vụ gì? Lời giải: Bạn B vi phạm nghĩa vụ bảo vệ môi trường và bảo vệ tài sản công, tài sản của nhà trường.
3. Ghi nhớ
- Hôn nhân: tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng.
- Học tập: vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của công dân.
- Sức khỏe, an sinh: quyền được hưởng, nghĩa vụ tham gia bảo hiểm.
- Văn hóa, môi trường: quyền hưởng thụ, nghĩa vụ bảo vệ.