Bài tập — Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác. D. Đột biến cấu trúc NST: mất, lặp, đảo, chuyển đoạn.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Đột biến số lượng: lệch bội ( $2n \pm 1, 2n - 2$ ) và đa bội ( $3n, 4n$ ). B. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Đột biến nhiễm sắc thể (NST) là những biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng NST. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Các đột biến cấu trúc thường gây mất cân bằng gene, giảm sức sống, nhưng một số có ý nghĩa trong tiến hoá và chọn giống. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Vì sao người mắc hội chứng Down có 47 NST?

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Lời giải: Trong quá trình giảm phân tạo giao tử ở bố hoặc mẹ, cặp NST 21 không phân li, tạo giao tử mang 2 NST 21 (n + 1). Giao tử này kết hợp với giao tử bình thường (n) tạo hợp tử có 3 NST 21, tổng số $47$ NST. Đây là thể ba NST 21 ( $2n + 1$ ), gây hội chứng Down với các biểu hiện: chậm phát triển trí tuệ, khuôn mặt đặc trưng, dị tật tim.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Phép lai phân tích là gì? Dùng để làm gì?

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Phát biểu quy luật phân li của Mendel.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Tỉ lệ phân li kiểu hình F2 của phép lai một cặp tính trạng (trội hoàn toàn) là bao nhiêu?

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.
Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Đột biến cấu trúc NST: mất, lặp, đảo, chuyển đoạn."
- Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Đột biến số lượng: lệch bội ( $2n \pm 1, 2n - 2$ ) và đa bội ( $3n, 4n$ )."
- Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Đột biến nhiễm sắc thể (NST) là những biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng NST."
- Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Các đột biến cấu trúc thường gây mất cân bằng gene, giảm sức sống, nhưng một số có ý nghĩa trong tiến hoá và chọn giống."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Đột biến nhiễm sắc thể (NST) là những biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng NST. Đột biến cấu trúc NST gồm: mất đoạn (một đoạn NST bị mất), lặp đoạn (một đoạn NST lặp lại), đảo đoạn (một đoạn NST bị đảo ngược $180^\circ$ ) và chuyển đoạn (một đoạn NST chuyển sang NST khác).
- Tổng kết ghi nhớ: Đột biến cấu trúc NST: mất, lặp, đảo, chuyển đoạn.; Đột biến số lượng: lệch bội ( $2n \pm 1, 2n - 2$ ) và đa bội ( $3n, 4n$ ).; Hội chứng Down: thể ba NST 21; Turner: $XO$ ; Klinefelter: $XXY$ .
Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Vì sao người mắc hội chứng Down có 47 NST?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể (Đột biến cấu trúc NST: mất, lặp, đảo, chuyển đoạn.; Đột biến số lượng: lệch bội ( $2n \pm 1, 2n - 2$ ) và đa bội ( $3n, 4n$ ).; Hội chứng Down: thể ba NST 21; Turner: $XO$ ; Klinefelter: $XXY$ .).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Trong quá trình giảm phân tạo giao tử ở bố hoặc mẹ, cặp NST 21 không phân li, tạo giao tử mang 2 NST 21 (n + 1). Giao tử này kết hợp với giao tử bình thường (n) tạo hợp tử có 3 NST 21, tổng số $47$ NST. Đây là thể ba NST 21 ( $2n + 1$ ), gây hội chứng Down với các biểu hiện: chậm phát triển trí tuệ, khuôn mặt đặc trưng, dị tật tim.
Bài 4: Lai cá thể mang tính trạng trội cần kiểm tra với cá thể mang tính trạng lặn; dùng để xác định kiểu gene của cá thể mang tính trạng trội (thuần chủng hay dị hợp).
Bài 5: Trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di truyền (allele) trong cặp phân li về một giao tử và giữ nguyên bản chất.
Bài 6: 3 trội : 1 lặn.

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Đột biến số lượng: lệch bội (

2n \pm 1, 2n - 2

) và đa bội (

3n, 4n

). B. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Vì sao người mắc hội chứng Down có 47 NST?

Lời giải: Trong quá trình giảm phân tạo giao tử ở bố hoặc mẹ, cặp NST 21 không phân li, tạo giao tử mang 2 NST 21 (n + 1). Giao tử này kết hợp với giao tử bình thường (n) tạo hợp tử có 3 NST 21, tổng số $47$ NST. Đây là thể ba NST 21 ( $2n + 1$ ), gây hội chứng Down với các biểu hiện: chậm phát triển trí tuệ, khuôn mặt đặc trưng, dị tật tim.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Phép lai phân tích là gì? Dùng để làm gì?

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Phát biểu quy luật phân li của Mendel.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Tỉ lệ phân li kiểu hình F2 của phép lai một cặp tính trạng (trội hoàn toàn) là bao nhiêu?

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.

Giải thích chi tiết:

Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Đột biến cấu trúc NST: mất, lặp, đảo, chuyển đoạn."
Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Đột biến số lượng: lệch bội ( $2n \pm 1, 2n - 2$ ) và đa bội ( $3n, 4n$ )."
Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Đột biến nhiễm sắc thể (NST) là những biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng NST."
Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Các đột biến cấu trúc thường gây mất cân bằng gene, giảm sức sống, nhưng một số có ý nghĩa trong tiến hoá và chọn giống."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:

Nội dung cốt lõi cần trình bày: Đột biến nhiễm sắc thể (NST) là những biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng NST. Đột biến cấu trúc NST gồm: mất đoạn (một đoạn NST bị mất), lặp đoạn (một đoạn NST lặp lại), đảo đoạn (một đoạn NST bị đảo ngược $180^\circ$ ) và chuyển đoạn (một đoạn NST chuyển sang NST khác).
Tổng kết ghi nhớ: Đột biến cấu trúc NST: mất, lặp, đảo, chuyển đoạn.; Đột biến số lượng: lệch bội ( $2n \pm 1, 2n - 2$ ) và đa bội ( $3n, 4n$ ).; Hội chứng Down: thể ba NST 21; Turner: $XO$ ; Klinefelter: $XXY$ .

Bài 2:

Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Vì sao người mắc hội chứng Down có 47 NST?
Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.

Bài 3:

Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 12: Đột biến nhiễm sắc thể (Đột biến cấu trúc NST: mất, lặp, đảo, chuyển đoạn.; Đột biến số lượng: lệch bội ( $2n \pm 1, 2n - 2$ ) và đa bội ( $3n, 4n$ ).; Hội chứng Down: thể ba NST 21; Turner: $XO$ ; Klinefelter: $XXY$ .).
Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Trong quá trình giảm phân tạo giao tử ở bố hoặc mẹ, cặp NST 21 không phân li, tạo giao tử mang 2 NST 21 (n + 1). Giao tử này kết hợp với giao tử bình thường (n) tạo hợp tử có 3 NST 21, tổng số $47$ NST. Đây là thể ba NST 21 ( $2n + 1$ ), gây hội chứng Down với các biểu hiện: chậm phát triển trí tuệ, khuôn mặt đặc trưng, dị tật tim.

Bài 4: Lai cá thể mang tính trạng trội cần kiểm tra với cá thể mang tính trạng lặn; dùng để xác định kiểu gene của cá thể mang tính trạng trội (thuần chủng hay dị hợp).

Bài 5: Trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di truyền (allele) trong cặp phân li về một giao tử và giữ nguyên bản chất.

Bài 6: 3 trội : 1 lặn.