Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 17: Thực hành: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng? A. Thí nghiệm thường biến: cùng kiểu gene, môi trường khác nhau → kiểu hình khác nhau. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 17: Thực hành: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Chỉ thay đổi một yếu tố môi trường, các yếu tố khác giữ như nhau. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 17: Thực hành: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng giúp học sinh quan sát trực tiếp sự biến đổi kiểu hình do môi trường gây ra và hiểu rõ thường biến không di truyền được. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 17: Thực hành: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Cách tiến hành: lấy các cây cùng giống (cùng kiểu gene), chia thành các lô, trồng trong điều kiện môi trường khác nhau; theo dõi và đo các chỉ tiêu như chiều cao thân, số lá, màu sắc lá, khối lượng; ghi chép kết quả vào bảng, so sánh và rút ra kết luận.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 17: Thực hành: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Trồng hai chậu cải cùng giống: một chậu để nơi đủ ánh sáng, một chậu để nơi thiếu ánh sáng. Dự đoán kết quả và ý nghĩa.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 17: Thực hành: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Chậu đủ ánh sáng: cây thấp, cứng cáp, lá xanh đậm. Chậu thiếu ánh sáng: cây vươn cao, thân yếu, lá vàng nhạt (hiện tượng vàng úa do thiếu ánh sáng). Hai chậu cùng kiểu gene nhưng kiểu hình khác nhau do môi trường ánh sáng khác nhau, đó là thường biến. Nếu chuyển chậu thiếu sáng ra nơi đủ sáng, cây sẽ trở lại bình thường, chứng tỏ thường biến không làm thay đổi kiểu gene.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Phân biệt đột biến mất đoạn và đột biến lặp đoạn nhiễm sắc thể.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Một gene bị đột biến mất 3 cặp nucleotide liên tiếp. Hậu quả đối với chuỗi polypeptide là gì? ---
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). DNA tái bản theo những nguyên tắc nào?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Thí nghiệm thường biến: cùng kiểu gene, môi trường khác nhau → kiểu hình khác nhau."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Chỉ thay đổi một yếu tố môi trường, các yếu tố khác giữ như nhau."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng giúp học sinh quan sát trực tiếp sự biến đổi kiểu hình do môi trường gây ra và hiểu rõ thường biến không di truyền được."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Cách tiến hành: lấy các cây cùng giống (cùng kiểu gene), chia thành các lô, trồng trong điều kiện môi trường khác nhau; theo dõi và đo các chỉ tiêu như chiều cao thân, số lá, màu sắc lá, khối lượng; ghi chép kết quả vào bảng, so sánh và rút ra kết luận."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng giúp học sinh quan sát trực tiếp sự biến đổi kiểu hình do môi trường gây ra và hiểu rõ thường biến không di truyền được. Vật liệu thường dùng: cây rau muống, cây khoai lang, cây lúa hoặc cây cải, trồng trong các điều kiện môi trường khác nhau (đủ nước – thiếu nước, đủ ánh sáng – thiếu ánh sáng, bón phân – không bón phân).
- Tổng kết ghi nhớ: Thí nghiệm thường biến: cùng kiểu gene, môi trường khác nhau → kiểu hình khác nhau.; Chỉ thay đổi một yếu tố môi trường, các yếu tố khác giữ như nhau.; Thường biến không di truyền được, giúp cây thích nghi tạm thời.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Trồng hai chậu cải cùng giống: một chậu để nơi đủ ánh sáng, một chậu để nơi thiếu ánh sáng. Dự đoán kết quả và ý nghĩa.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 17: Thực hành: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng (Thí nghiệm thường biến: cùng kiểu gene, môi trường khác nhau → kiểu hình khác nhau.; Chỉ thay đổi một yếu tố môi trường, các yếu tố khác giữ như nhau.; Thường biến không di truyền được, giúp cây thích nghi tạm thời.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Chậu đủ ánh sáng: cây thấp, cứng cáp, lá xanh đậm. Chậu thiếu ánh sáng: cây vươn cao, thân yếu, lá vàng nhạt (hiện tượng vàng úa do thiếu ánh sáng). Hai chậu cùng kiểu gene nhưng kiểu hình khác nhau do môi trường ánh sáng khác nhau, đó là thường biến. Nếu chuyển chậu thiếu sáng ra nơi đủ sáng, cây sẽ trở lại bình thường, chứng tỏ thường biến không làm thay đổi kiểu gene.
- Bài 4: Mất đoạn: một đoạn nhiễm sắc thể bị mất đi, làm giảm số lượng gene. Lặp đoạn: một đoạn nhiễm sắc thể được lặp lại, làm tăng số bản sao của gene trong đoạn đó.
- Bài 5: Mất một amino acid trong chuỗi polypeptide, không gây dịch khung đọc (vì mất đúng một bộ ba).
- Bài 6: Nguyên tắc bổ sung (A – T, G – C) và nguyên tắc bán bảo toàn.