Bài tập — Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Môi trường gồm nhân tố vô sinh và hữu sinh. Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng. Hiểu giới hạn sinh thái giúp con người nuôi trồng và bảo vệ sinh vật hiệu quả. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Môi trường gồm bốn loại: môi trường trên cạn, môi trường đất, môi trường nước và môi trường sinh vật (cơ thể sinh vật khác).

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Môi trường sống là toàn bộ các yếu tố bao quanh sinh vật, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của sinh vật. B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Nhân tố sinh thái là các yếu tố của môi trường tác động đến sinh vật. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Cá rô phi sống được ở nhiệt độ nước từ 5°C đến 42°C, phát triển tốt nhất ở 25–32°C. Nếu nước lạnh dưới 5°C, cá chết. Khoảng 5–42°C là giới hạn sinh thái về nhiệt độ của cá rô phi, khoảng 25–32°C là khoảng thuận lợi.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng về từng nhân tố.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Một khu rừng bị cháy, chỉ còn lại đất và một số hạt giống. Sau 5 năm, nơi đó xuất hiện cỏ và cây bụi; sau 30 năm, rừng non hình thành. Đây là diễn thế gì? Giải thích và dự đoán diễn biến tiếp theo.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Giải thích vì sao trong diễn thế sinh thái, độ đa dạng loài thường tăng dần từ giai đoạn tiên phong đến quần xã đỉnh cực.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Phân tích vai trò của vi khuẩn cố định đạm trong chu trình nitrogen. Nếu không có vi khuẩn cố định đạm, chu trình nitrogen sẽ bị ảnh hưởng như thế nào?

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Môi trường gồm nhân tố vô sinh và hữu sinh. Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng. Hiểu giới hạn sinh thái giúp con người nuôi trồng và bảo vệ sinh vật hiệu quả."
- Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Môi trường gồm bốn loại: môi trường trên cạn, môi trường đất, môi trường nước và môi trường sinh vật (cơ thể sinh vật khác)."
- Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Môi trường sống là toàn bộ các yếu tố bao quanh sinh vật, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của sinh vật."
- Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Nhân tố sinh thái là các yếu tố của môi trường tác động đến sinh vật."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Môi trường sống là toàn bộ các yếu tố bao quanh sinh vật, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của sinh vật. Môi trường gồm bốn loại: môi trường trên cạn, môi trường đất, môi trường nước và môi trường sinh vật (cơ thể sinh vật khác).
- Tổng kết ghi nhớ: Môi trường gồm nhân tố vô sinh và hữu sinh. Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng. Hiểu giới hạn sinh thái giúp con người nuôi trồng và bảo vệ sinh vật hiệu quả.
Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Cá rô phi sống được ở nhiệt độ nước từ 5°C đến 42°C, phát triển tốt nhất ở 25–32°C. Nếu nước lạnh dưới 5°C, cá chết. Khoảng 5–42°C là giới hạn sinh thái về nhiệt độ của cá rô phi, khoảng 25–32°C là khoảng thuận lợi.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái (Môi trường gồm nhân tố vô sinh và hữu sinh. Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng. Hiểu giới hạn sinh thái giúp con người nuôi trồng và bảo vệ sinh vật hiệu quả.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng về từng nhân tố.
Bài 4: Đây là diễn thế thứ sinh vì môi trường đã từng có rừng, còn đất và hạt giống. Diễn biến tiếp theo: cây gỗ nhỏ dần thay thế cây bụi, hình thành rừng non rồi rừng trưởng thành ổn định (quần xã đỉnh cực) nếu không bị tác động thêm.
Bài 5: Vì môi trường ngày càng được cải tạo (đất dày hơn, ẩm hơn, nhiều chất dinh dưỡng hơn), tạo điều kiện cho nhiều loài có nhu cầu khác nhau cùng tồn tại; các mối quan hệ sinh thái ngày càng phức tạp, hỗ trợ nhiều loài cùng sống.
Bài 6: Vi khuẩn cố định đạm chuyển N₂ trong khí quyển thành NH₃/NH₄⁺ mà thực vật hấp thụ được, đưa nitrogen vào chu trình sinh học. Nếu không có chúng, thực vật thiếu nguồn đạm, năng suất sinh học giảm, chu trình nitrogen bị gián đoạn.

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Cá rô phi sống được ở nhiệt độ nước từ 5°C đến 42°C, phát triển tốt nhất ở 25–32°C. Nếu nước lạnh dưới 5°C, cá chết. Khoảng 5–42°C là giới hạn sinh thái về nhiệt độ của cá rô phi, khoảng 25–32°C là khoảng thuận lợi.

Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng về từng nhân tố.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.

Giải thích chi tiết:

Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Môi trường gồm nhân tố vô sinh và hữu sinh. Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng. Hiểu giới hạn sinh thái giúp con người nuôi trồng và bảo vệ sinh vật hiệu quả."
Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Môi trường gồm bốn loại: môi trường trên cạn, môi trường đất, môi trường nước và môi trường sinh vật (cơ thể sinh vật khác)."
Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Môi trường sống là toàn bộ các yếu tố bao quanh sinh vật, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của sinh vật."
Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Nhân tố sinh thái là các yếu tố của môi trường tác động đến sinh vật."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:

Nội dung cốt lõi cần trình bày: Môi trường sống là toàn bộ các yếu tố bao quanh sinh vật, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của sinh vật. Môi trường gồm bốn loại: môi trường trên cạn, môi trường đất, môi trường nước và môi trường sinh vật (cơ thể sinh vật khác).
Tổng kết ghi nhớ: Môi trường gồm nhân tố vô sinh và hữu sinh. Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng. Hiểu giới hạn sinh thái giúp con người nuôi trồng và bảo vệ sinh vật hiệu quả.

Bài 2:

Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Cá rô phi sống được ở nhiệt độ nước từ 5°C đến 42°C, phát triển tốt nhất ở 25–32°C. Nếu nước lạnh dưới 5°C, cá chết. Khoảng 5–42°C là giới hạn sinh thái về nhiệt độ của cá rô phi, khoảng 25–32°C là khoảng thuận lợi.
Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.

Bài 3:

Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 23: Môi trường và các nhân tố sinh thái (Môi trường gồm nhân tố vô sinh và hữu sinh. Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng. Hiểu giới hạn sinh thái giúp con người nuôi trồng và bảo vệ sinh vật hiệu quả.).
Lời giải mẫu/Nhận xét: Mỗi loài có giới hạn sinh thái riêng về từng nhân tố.

Bài 4: Đây là diễn thế thứ sinh vì môi trường đã từng có rừng, còn đất và hạt giống. Diễn biến tiếp theo: cây gỗ nhỏ dần thay thế cây bụi, hình thành rừng non rồi rừng trưởng thành ổn định (quần xã đỉnh cực) nếu không bị tác động thêm.

Bài 5: Vì môi trường ngày càng được cải tạo (đất dày hơn, ẩm hơn, nhiều chất dinh dưỡng hơn), tạo điều kiện cho nhiều loài có nhu cầu khác nhau cùng tồn tại; các mối quan hệ sinh thái ngày càng phức tạp, hỗ trợ nhiều loài cùng sống.

Bài 6: Vi khuẩn cố định đạm chuyển N₂ trong khí quyển thành NH₃/NH₄⁺ mà thực vật hấp thụ được, đưa nitrogen vào chu trình sinh học. Nếu không có chúng, thực vật thiếu nguồn đạm, năng suất sinh học giảm, chu trình nitrogen bị gián đoạn.