Bài 11: Phép trừ (qua 10) trong phạm vi 20 (trang 41)

1. Kiến thức trọng tâm

Phép trừ qua $10$ là phép trừ mà số bị trừ nhỏ hơn hoặc bằng $20$ và có một chữ số ở hàng đơn vị nhỏ hơn số trừ, ví dụ $13 - 5$, $15 - 7$. Khi trừ, ta dùng cách "tách số trừ để trừ cho tròn chục": tách số trừ thành hai phần, phần thứ nhất trừ đi để được $10$, phần còn lại trừ tiếp khỏi $10$. Cách này ngược với cách làm của phép cộng qua $10$ nhưng cùng dựa trên việc làm tròn chục.

Cụ thể, muốn tính $13 - 5$, ta thấy $13$ trừ đi $3$ sẽ được $10$. Ta tách $5 = 3 + 2$. Khi đó $13 - 5 = 13 - 3 - 2 = 10 - 2 = 8$. Tương tự, muốn tính $15 - 7$, ta thấy $15$ trừ đi $5$ được $10$, tách $7 = 5 + 2$, vậy $15 - 7 = 15 - 5 - 2 = 10 - 2 = 8$.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Tính $12 - 4$.

Lời giải: $12$ trừ đi $2$ được $10$. Tách $4 = 2 + 2$. Ta có $12 - 4 = 12 - 2 - 2 = 10 - 2 = 8$.

Ví dụ 2: Tính $16 - 9$.

Lời giải: $16$ trừ đi $6$ được $10$. Tách $9 = 6 + 3$. Ta có $16 - 9 = 16 - 6 - 3 = 10 - 3 = 7$. Kiểm tra bằng bảng cộng: vì $7 + 9 = 16$ nên $16 - 9 = 7$, đúng.

Ví dụ 3: Có $13$ quả bóng, các bạn lấy đi $6$ quả. Hỏi còn lại bao nhiêu quả bóng?

Lời giải: Còn lại số quả bóng là: $13 - 6 = 7$ (quả). Ta tính: $13 - 3 - 3 = 7$. Đáp số: $7$ quả bóng.

3. Ghi nhớ

• Phép trừ qua $10$: tách số trừ để trừ cho tròn $10$ rồi trừ tiếp phần còn lại.
• Muốn biết tách bao nhiêu ở bước đầu, hãy xem số bị trừ cần trừ bao nhiêu để được $10$.
• Dùng bảng cộng để kiểm tra: nếu $a + b = c$ thì $c - a = b$ và $c - b = a$.