Bài 54: Thực hành tính toán và ước lượng thể tích một số hình khối

1. Kiến thức trọng tâm

Trong đời sống, nhiều vật không có dạng hình hộp chữ nhật hay hình lập phương hoàn chỉnh. Khi đó, em có thể ước lượng thể tích của chúng bằng cách so sánh với các hình khối quen thuộc, hoặc đo các kích thước rồi áp dụng công thức gần đúng.

Để tính thể tích một vật, em cần thực hiện các bước sau. Bước một, quan sát và nhận dạng vật gần với hình khối nào: hộp chữ nhật, lập phương, hay hình trụ. Bước hai, dùng thước đo các kích thước cần thiết như chiều dài, chiều rộng, chiều cao hoặc đường kính. Bước ba, đổi các kích thước về cùng đơn vị đo rồi tính theo công thức đã học.

Khi ước lượng, em nên làm tròn các số đo về số tròn chục hoặc số tròn trăm để tính nhẩm nhanh. Kết quả ước lượng không cần chính xác tuyệt đối nhưng phải hợp lí. Ví dụ, một thùng hàng dài khoảng $1,m$, rộng khoảng $0,6,m$, cao khoảng $0,5,m$ thì thể tích ước lượng là $1 \times 0,6 \times 0,5 = 0,3,(m^3)$.

Việc thực hành đo đạc và ước lượng giúp em rèn kĩ năng quan sát, tính toán và kiểm tra tính hợp lí của kết quả.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1. Em hãy ước lượng thể tích của một hộp bút dạng hình hộp chữ nhật có chiều dài khoảng $20,cm$, chiều rộng khoảng $8,cm$ và chiều cao khoảng $4,cm$.

Bài giải

Thể tích ước lượng của hộp bút là:

$$20 \times 8 \times 4 = 640,(cm^3)$$

Đáp số: khoảng $640,cm^3$.

Ví dụ 2. Một bể nước dạng hình hộp chữ nhật có chiều dài $2,m$, chiều rộng $1,5,m$ và chiều cao $1,m$. Ước lượng xem bể chứa được khoảng bao nhiêu lít nước.

Bài giải

Thể tích của bể nước là:

$$2 \times 1,5 \times 1 = 3,(m^3) = 3,000,(dm^3) = 3,000,(l)$$

Đáp số: khoảng $3,000$ lít nước.

3. Ghi nhớ

• Quan sát vật, nhận dạng hình khối gần đúng rồi mới đo và tính.
• Đổi các kích thước về cùng đơn vị đo trước khi tính.
• Ước lượng bằng cách làm tròn số đo, kết quả phải hợp lí.