Bài 61: Thực hành tính toán và ước lượng về vận tốc, quãng đường, thời gian trong chuyển động đều

1. Kiến thức trọng tâm

Trong chuyển động đều, vận tốc, quãng đường và thời gian liên hệ với nhau bằng ba công thức: $v = s : t$, $s = v \times t$ và $t = s : v$. Trong đó $v$ là vận tốc, $s$ là quãng đường, $t$ là thời gian.

Trước khi tính, cần đổi các đơn vị về cùng một hệ: vận tốc thường dùng km/giờ hoặc m/giây, thời gian dùng giờ hoặc giây, quãng đường dùng ki-lô-mét hoặc mét. Nếu đề cho thời gian dưới dạng giờ và phút, ta đổi về giờ bằng cách viết phút dưới dạng phân số của giờ, ví dụ $30$ phút $= 0,5$ giờ.

Ước lượng là kỹ năng quan trọng: trước khi tính chính xác, ta làm tròn các số liệu để đoán kết quả gần đúng, rồi so sánh với đáp án. Nếu kết quả tính ra khác xa ước lượng, ta nên kiểm tra lại phép tính. Ví dụ, một ô tô đi $120$ km trong $2$ giờ thì vận tốc khoảng $60$ km/giờ.

Trong thực tế, người ta dùng các công thức này để dự tính thời gian đến nơi hoặc kiểm tra xem xe có chạy quá tốc độ cho phép hay không.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Một xe máy đi quãng đường $96$ km trong $2$ giờ. Tính vận tốc của xe máy.

Giải: Vận tốc của xe máy là $v = s : t = 96 : 2 = 48$ (km/giờ). Đáp số: $48$ km/giờ.

Ví dụ 2: Một tàu hỏa đi với vận tốc $60$ km/giờ. Hỏi tàu đi hết quãng đường $180$ km trong bao lâu?

Giải: Thời gian tàu đi là $t = s : v = 180 : 60 = 3$ (giờ). Đáp số: $3$ giờ.

3. Ghi nhớ

• Ba công thức cần nhớ: $v = s : t$, $s = v \times t$, $t = s : v$.
• Luôn đổi đơn vị về cùng một hệ trước khi tính.
• Ước lượng kết quả trước khi tính giúp phát hiện sai sót nhanh chóng.