Bài 66: Thực hành và trải nghiệm thu thập, phân tích, biểu diễn các số liệu thống kê

1. Kiến thức trọng tâm

Thống kê là quá trình thu thập, phân loại, phân tích và biểu diễn số liệu để hiểu rõ một vấn đề. Quy trình thống kê gồm bốn bước: thu thập số liệu, phân loại và sắp xếp số liệu, phân tích số liệu, biểu diễn và nhận xét.

Thu thập số liệu có thể thực hiện bằng cách quan sát, đếm, đo hoặc phát phiếu hỏi. Khi thu thập, cần ghi chép cẩn thận, tránh bỏ sót hoặc ghi trùng.

Phân tích số liệu là tìm ra các đặc điểm quan trọng: số liệu lớn nhất, nhỏ nhất, số liệu xuất hiện nhiều nhất, giá trị trung bình.

Biểu diễn số liệu giúp người khác hiểu nhanh kết quả. Các cách biểu diễn thường dùng là bảng số liệu, biểu đồ cột, biểu đồ hình quạt tròn và biểu đồ tranh.

Cuối cùng, ta đưa ra nhận xét và kết luận dựa trên số liệu đã phân tích, chẳng hạn môn thể thao nào được nhiều bạn yêu thích nhất.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Khảo sát môn thể thao yêu thích của $40$ học sinh lớp 5A, kết quả: bóng đá $16$ bạn, cầu lông $10$ bạn, bơi lội $8$ bạn, chạy bộ $6$ bạn. Hãy phân tích và biểu diễn số liệu.

Giải: Tổng số học sinh: $16 + 10 + 8 + 6 = 40$ (khớp với số được khảo sát). Tỉ lệ từng môn: bóng đá $16 : 40 = 40$, cầu lông $10 : 40 = 25$, bơi lội $8 : 40 = 20$, chạy bộ $6 : 40 = 15$. Ta có thể vẽ biểu đồ cột với bốn cột cao lần lượt là $16$, $10$, $8$, $6$ hoặc biểu đồ hình quạt tròn với các góc ở tâm $144^\circ$, $90^\circ$, $72^\circ$, $54^\circ$. Nhận xét: bóng đá là môn được yêu thích nhất, chạy bộ ít được yêu thích nhất.

3. Ghi nhớ

• Quy trình thống kê: thu thập → phân loại, sắp xếp → phân tích → biểu diễn, nhận xét.
• Phân tích: tìm số lớn nhất, nhỏ nhất, số xuất hiện nhiều nhất, giá trị trung bình.
• Biểu diễn bằng bảng, biểu đồ cột, biểu đồ hình quạt tròn hoặc biểu đồ tranh.
• Nhận xét phải dựa trên số liệu, không suy đoán cảm tính.