Bài 73: Ôn tập toán chuyển động đều

1. Kiến thức trọng tâm

Toán chuyển động đều có ba đại lượng liên quan với nhau: quãng đường ($s$), vận tốc ($v$) và thời gian ($t$). Ba công thức quan trọng cần nhớ là $s = v \times t$, $v = s : t$ và $t = s : v$. Các đại lượng phải thống nhất đơn vị: nếu vận tốc là km/giờ thì thời gian tính bằng giờ và quãng đường tính bằng ki-lô-mét.

Khi hai vật chuyển động ngược chiều và gặp nhau, tổng quãng đường hai vật đi được bằng khoảng cách ban đầu. Thời gian gặp nhau là $t = s : (v_1 + v_2)$. Khi hai vật chuyển động cùng chiều và vật nhanh đuổi kịp vật chậm, thời gian đuổi kịp là $t = s : (v_1 - v_2)$, trong đó $s$ là khoảng cách ban đầu giữa hai vật.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1. Một ô tô đi với vận tốc $48$ km/giờ trong $2,5$ giờ. Tính quãng đường ô tô đi được.

Lời giải: $s = 48 \times 2,5 = 120$ (km).

Ví dụ 2. Quãng đường AB dài $180$ km. Một xe máy đi hết quãng đường đó trong $4$ giờ. Tính vận tốc của xe máy.

Lời giải: $v = 180 : 4 = 45$ (km/giờ).

Ví dụ 3. Hai thành phố A và B cách nhau $150$ km. Cùng lúc, một ô tô đi từ A với vận tốc $50$ km/giờ và một xe máy đi từ B với vận tốc $40$ km/giờ, ngược chiều nhau. Sau bao lâu hai xe gặp nhau?

Lời giải: Thời gian gặp nhau là $150 : (50 + 40) = 150 : 90 = \frac{5}{3}$ giờ $= 1$ giờ $40$ phút.

3. Ghi nhớ

• Nhớ ba công thức: $s = v \times t$; $v = s : t$; $t = s : v$.
• Trước khi tính, phải đổi các đại lượng về cùng đơn vị.
• Gặp nhau ngược chiều: cộng vận tốc. Đuổi kịp cùng chiều: trừ vận tốc.
• Đọc kĩ đề bài để xác định đúng dạng chuyển động trước khi áp dụng công thức.