Bài 8: Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

1. Kiến thức trọng tâm

Ngoài chuyển động tự quay quanh trục, Trái Đất còn chuyển động quanh Mặt Trời theo một quỹ đạo hình e-líp gần tròn. Hướng chuyển động cũng là từ tây sang đông. Thời gian Trái Đất chuyển động một vòng quanh Mặt Trời là $365$ ngày $6$ giờ, tức một năm. Vì vậy, cứ bốn năm lại có một năm nhuận với $366$ ngày, ngày nhuận là ngày $29$ tháng $2$.

Trong khi chuyển động quanh Mặt Trời, trục Trái Đất luôn nghiêng một góc $23^{\circ}27'$ so với mặt phẳng quỹ đạo và hướng nghiêng không đổi. Chính sự kết hợp giữa chuyển động quanh Mặt Trời và trục Trái Đất nghiêng đã tạo ra các mùa trong năm. Khi bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, bán cầu Bắc là mùa hạ và bán cầu Nam là mùa đông. Ngược lại, khi bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời, bán cầu Nam là mùa hạ và bán cầu Bắc là mùa đông.

Trong một năm có bốn ngày đặc biệt: ngày $21$ tháng $3$ là xuân phân, ngày $22$ tháng $6$ là hạ chí, ngày $23$ tháng $9$ là thu phân và ngày $22$ tháng $12$ là đông chí. Vào các ngày xuân phân và thu phân, Mặt Trời chiếu thẳng góc vào xích đạo nên ngày và đêm dài bằng nhau trên khắp Trái Đất. Vào ngày hạ chí, bán cầu Bắc ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời nên có ngày dài nhất và đêm ngắn nhất trong năm.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Vì sao ở Việt Nam có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông?

Lời giải: Vì Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với trục nghiêng không đổi, nên trong năm, góc chiếu của ánh sáng Mặt Trời tới Việt Nam thay đổi theo mùa. Mùa hạ, Mặt Trời lên cao, thời gian chiếu sáng dài nên trời nóng. Mùa đông, Mặt Trời xuống thấp, thời gian chiếu sáng ngắn nên trời lạnh. Mùa xuân và mùa thu là hai mùa chuyển tiếp.

Ví dụ khác: Khi Việt Nam đang là mùa hạ thì ở Ô-xtrây-li-a là mùa gì? Lời giải: Ô-xtrây-li-a nằm ở bán cầu Nam, có mùa ngược với bán cầu Bắc, nên khi Việt Nam là mùa hạ thì Ô-xtrây-li-a là mùa đông.

3. Ghi nhớ

• Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo quỹ đạo hình e-líp, hết $365$ ngày $6$ giờ.
• Trục Trái Đất nghiêng $23^{\circ}27'$ và hướng nghiêng không đổi khi chuyển động.
• Chuyển động quanh Mặt Trời kết hợp với trục nghiêng tạo ra các mùa trong năm.
• Bốn ngày đặc biệt: xuân phân ($21/3$), hạ chí ($22/6$), thu phân ($23/9$), đông chí ($22/12$).
• Hai bán cầu có mùa ngược nhau.