1. Kiến thức trọng tâm
Trái Đất tự quay quanh trục tưởng tượng nối hai cực Bắc và Nam. Trục này nghiêng một góc khoảng so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời. Trái Đất tự quay theo hướng từ tây sang đông, ngược chiều kim đồng hồ khi nhìn từ cực Bắc xuống. Thời gian Trái Đất tự quay một vòng quanh trục là giờ, tức một ngày đêm.
Hệ quả quan trọng nhất của sự tự quay là hiện tượng ngày và đêm luân phiên nhau. Vì Trái Đất có dạng hình cầu, nên tại một thời điểm chỉ có một nửa Trái Đất được Mặt Trời chiếu sáng, tạo ra ban ngày, còn nửa kia chìm trong bóng tối, tạo ra ban đêm. Khi Trái Đất tự quay, các địa điểm lần lượt chuyển từ ban ngày sang ban đêm.
Hệ quả thứ hai là sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất do lực Cô-ri-ô-lít. Ở bán cầu Bắc, các vật chuyển động bị lệch về phía bên phải so với hướng chuyển động, còn ở bán cầu Nam bị lệch về phía bên trái. Nhờ đó, gió và các dòng biển trên Trái Đất không chuyển động thẳng mà bị lệch hướng.
Hệ quả thứ ba là sự hình thành các múi giờ. Trái Đất được chia thành múi giờ, mỗi múi giờ rộng kinh tuyến. Các địa phương nằm trong cùng một múi giờ có cùng một giờ chung. Việt Nam thuộc múi giờ thứ , tức giờ GMT .
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Khi ở Hà Nội là giờ sáng thì ở Luân Đôn (kinh tuyến gốc) là mấy giờ?
Lời giải: Việt Nam thuộc múi giờ GMT , nghĩa là giờ Việt Nam nhanh hơn giờ ở kinh tuyến gốc giờ. Vậy khi Hà Nội là giờ sáng thì Luân Đôn là giờ sáng cùng ngày.
Ví dụ khác: Vì sao các dòng sông ở bán cầu Bắc thường có bờ phải bị xói lở mạnh hơn bờ trái? Lời giải: Vì nước sông chảy bị lực Cô-ri-ô-lít làm lệch về phía bên phải ở bán cầu Bắc, nên bờ phải bị xói lở mạnh hơn.
3. Ghi nhớ
- Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ tây sang đông, hết giờ một vòng.
- Sự tự quay tạo ra hiện tượng ngày và đêm luân phiên nhau.
- Lực Cô-ri-ô-lít làm các vật chuyển động lệch phải ở bán cầu Bắc, lệch trái ở bán cầu Nam.
- Trái Đất được chia thành múi giờ, mỗi múi giờ rộng kinh tuyến.
- Việt Nam thuộc múi giờ GMT .