Bài 6: Thực hành: Tập sử dụng địa bàn và thước đo để vẽ sơ đồ lớp học

1. Kiến thức trọng tâm

Bài thực hành này giúp học sinh biết cách sử dụng địa bàn và thước đo để xác định phương hướng và vẽ sơ đồ lớp học. Địa bàn là dụng cụ dùng để xác định phương hướng. Kim nam châm của địa bàn luôn chỉ hướng bắc – nam, nhờ đó chúng ta xác định được các hướng còn lại. Thước đo dùng để đo khoảng cách giữa các đối tượng trong lớp học như chiều dài, chiều rộng của phòng học, vị trí bàn giáo viên, cửa ra vào và cửa sổ.

Các bước vẽ sơ đồ lớp học gồm: bước một, đo chiều dài và chiều rộng của phòng học bằng thước đo; bước hai, dùng địa bàn xác định hướng bắc của lớp học để định hướng sơ đồ; bước ba, lựa chọn tỉ lệ thích hợp để vẽ sơ đồ vừa với khổ giấy; bước bốn, vẽ khung phòng học, cửa ra vào, cửa sổ, bàn ghế theo kí hiệu quy ước; bước năm, ghi chú giải, tên sơ đồ và hướng bắc lên sơ đồ.

Khi vẽ sơ đồ, cần chú ý vẽ đúng tỉ lệ để các đối tượng trên sơ đồ tương ứng với thực tế. Ví dụ, nếu phòng học dài $8$ m, rộng $6$ m và chọn tỉ lệ $1 : 100$ thì trên giấy, chiều dài là $8$ cm và chiều rộng là $6$ cm. Các đối tượng như bàn ghế được vẽ bằng kí hiệu hình chữ nhật nhỏ, cửa ra vào vẽ bằng một đoạn hở trên tường.

Qua bài thực hành, học sinh rèn luyện kĩ năng quan sát, đo đạc, xác định phương hướng và thể hiện các đối tượng lên mặt phẳng, là những kĩ năng cơ bản của môn Địa lí.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Lớp học của em dài $9$ m, rộng $7$ m. Em muốn vẽ sơ đồ lớp học vào tờ giấy với tỉ lệ $1 : 100$. Hỏi trên giấy, chiều dài và chiều rộng của lớp học là bao nhiêu xăng-ti-mét?

Lời giải: Tỉ lệ $1 : 100$ nghĩa là $1$ cm trên giấy ứng với $100$ cm, tức $1$ m trên thực tế. Vậy chiều dài trên giấy là $9 \times 1 = 9$ cm, chiều rộng là $7 \times 1 = 7$ cm. Đáp số: dài $9$ cm, rộng $7$ cm.

Ví dụ khác: Khi đứng ở cửa lớp, em dùng địa bàn thấy kim nam châm chỉ về phía bảng. Hỏi bảng nằm ở hướng nào? Lời giải: Kim nam châm chỉ hướng bắc, vậy bảng nằm ở hướng bắc của lớp học.

3. Ghi nhớ

• Địa bàn dùng để xác định phương hướng; kim nam châm luôn chỉ hướng bắc – nam.
• Thước đo dùng để đo khoảng cách giữa các đối tượng.
• Các bước vẽ sơ đồ: đo đạc, xác định hướng, chọn tỉ lệ, vẽ kí hiệu, ghi chú giải.
• Khi vẽ sơ đồ, phải vẽ đúng tỉ lệ và ghi rõ hướng bắc.
• Sơ đồ lớp học là một dạng bản đồ đơn giản, thể hiện các đối tượng trong phòng học.