1. Kiến thức trọng tâm
Kí hiệu bản đồ là các dấu hiệu quy ước dùng để thể hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ. Vì không thể vẽ đúng hình dạng và kích thước thật của các đối tượng lên bản đồ, người ta dùng kí hiệu để thay thế. Mỗi loại đối tượng có một kí hiệu riêng, được giải thích trong bảng chú giải của bản đồ.
Có ba loại kí hiệu chính. Kí hiệu điểm dùng để thể hiện các đối tượng chiếm diện tích nhỏ như thành phố, sân bay, mỏ khoáng sản. Kí hiệu đường dùng để thể hiện các đối tượng kéo dài như sông, đường giao thông, ranh giới. Kí hiệu diện tích dùng để thể hiện các đối tượng chiếm diện tích lớn như rừng, hồ, vùng trồng lúa. Ngoài ra, màu sắc cũng là một loại kí hiệu: màu xanh dương thường thể hiện nước, màu xanh lá thể hiện rừng, màu nâu thể hiện núi cao.
Địa hình trên bản đồ được biểu hiện bằng hai cách chính là thang màu và đường đồng mức. Thang màu dùng màu sắc từ xanh lá đến nâu đậm để thể hiện độ cao tăng dần của địa hình. Đường đồng mức là những đường nối các điểm có cùng độ cao trên bản đồ. Các đường đồng mức càng gần nhau thì địa hình càng dốc, càng xa nhau thì địa hình càng thoải. Nhờ đường đồng mức, người ta còn xác định được hướng dốc và độ cao của các điểm trên bản đồ.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Trên bản đồ tự nhiên, em thấy một vùng có màu nâu đậm và các đường đồng mức rất gần nhau. Hãy cho biết địa hình ở đó như thế nào?
Lời giải: Màu nâu đậm cho thấy vùng đó có độ cao lớn, còn các đường đồng mức gần nhau cho thấy địa hình dốc. Vậy đó là vùng núi cao, sườn dốc.
Ví dụ khác: Trên bản đồ, sông được vẽ bằng đường màu xanh dương, còn đường quốc lộ được vẽ bằng đường màu đỏ. Hãy cho biết sông và đường quốc lộ dùng loại kí hiệu nào? Lời giải: Cả hai đều dùng kí hiệu đường, vì chúng là những đối tượng kéo dài theo một hướng nhất định.
3. Ghi nhớ
- Kí hiệu bản đồ là các dấu hiệu quy ước dùng để thể hiện các đối tượng địa lí.
- Có ba loại kí hiệu: kí hiệu điểm, kí hiệu đường và kí hiệu diện tích.
- Màu sắc cũng là kí hiệu: xanh dương là nước, xanh lá là rừng, nâu là núi cao.
- Địa hình được biểu hiện bằng thang màu và đường đồng mức.
- Đường đồng mức càng gần nhau thì địa hình càng dốc; càng xa nhau thì càng thoải.