1. Kiến thức trọng tâm
Chương II tìm hiểu các thành phần tự nhiên của Trái Đất, bao gồm thạch quyển, khí quyển, thủy quyển, thổ nhưỡng quyển và sinh quyển. Năm thành phần này tồn tại trong lớp vỏ địa lí, có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau và cùng tạo nên môi trường sống của con người.
Thạch quyển là lớp vỏ cứng ngoài cùng của Trái Đất, gồm vỏ Trái Đất và phần trên của lớp manti. Nội lực và ngoại lực tác động lên thạch quyển đã tạo ra địa hình bề mặt Trái Đất với núi, cao nguyên, đồng bằng, thung lũng và các mỏ khoáng sản. Khí quyển là lớp không khí bao quanh Trái Đất, quyết định thời tiết và khí hậu ở các địa phương. Thủy quyển bao gồm nước ở các đại dương, biển, sông, hồ, băng và nước ngầm. Thổ nhưỡng quyển là lớp đất trên bề mặt lục địa, nơi thực vật sinh trưởng. Sinh quyển là toàn bộ sinh vật sống trên Trái Đất, phân bố trong các quyển còn lại.
Các thành phần tự nhiên không tồn tại độc lập. Ví dụ, khí hậu ảnh hưởng đến sự phân bố sông ngòi, đất và sinh vật; địa hình ảnh hưởng đến khí hậu và sự phân bố đất; sinh vật góp phần hình thành đất. Con người khai thác các thành phần tự nhiên để sản xuất và sinh sống, nhưng cũng cần bảo vệ chúng để phát triển bền vững.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Hãy cho biết khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến sự phân bố sinh vật?
Lời giải: Ở những nơi nóng ẩm, mưa nhiều như vùng nhiệt đới, rừng rậm xanh quanh năm, động vật phong phú. Ở những nơi lạnh giá như vùng cực, chỉ có rêu, địa y và ít loài động vật chịu lạnh. Ở những nơi khô hạn như sa mạc, thực vật thưa thớt, chủ yếu là cây xương rồng và các loài chịu hạn.
Ví dụ khác: Vì sao ở vùng núi cao, đất thường mỏng và nghèo dinh dưỡng? Lời giải: Vì ở vùng núi cao, địa hình dốc nên đất bị rửa trôi mạnh, khí hậu lạnh làm quá trình phân hủy chất hữu cơ chậm, thực vật thưa thớt nên đất mỏng và nghèo dinh dưỡng.
3. Ghi nhớ
- Các thành phần tự nhiên của Trái Đất gồm thạch quyển, khí quyển, thủy quyển, thổ nhưỡng quyển và sinh quyển.
- Năm thành phần này có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau.
- Thạch quyển tạo ra địa hình và chứa khoáng sản.
- Khí quyển quyết định thời tiết và khí hậu; thủy quyển là toàn bộ nước trên Trái Đất.
- Con người cần khai thác hợp lí và bảo vệ các thành phần tự nhiên.