Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 12: Tác động của nội lực và ngoại lực trong việc hình thành địa hình? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Nội lực sinh ra từ bên trong Trái Đất, làm địa hình trở nên gồ ghề hơn. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 12: Tác động của nội lực và ngoại lực trong việc hình thành địa hình, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Ngoại lực sinh ra từ bên ngoài, làm địa hình bị phá hủy và san bằng.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 12: Tác động của nội lực và ngoại lực trong việc hình thành địa hình, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Địa hình bề mặt Trái Đất được hình thành do tác động của hai lực đối nghịch nhau là nội lực và ngoại lực. B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 12: Tác động của nội lực và ngoại lực trong việc hình thành địa hình, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Ngoại lực là lực sinh ra từ bên ngoài, trên bề mặt Trái Đất, có tác dụng phá hủy, san bằng địa hình, làm cho bề mặt Trái Đất trở nên bằng phẳng hơn. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 12: Tác động của nội lực và ngoại lực trong việc hình thành địa hình, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Đồng bằng sông Hồng được hình thành chủ yếu do tác động của lực nào? Vì sao?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 12: Tác động của nội lực và ngoại lực trong việc hình thành địa hình để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Đồng bằng sông Hồng được hình thành chủ yếu do ngoại lực, cụ thể là quá trình bồi tụ phù sa của sông Hồng và sông Thái Bình trong hàng nghìn năm. Phù sa được lắng đọng ở vùng cửa sông, ven biển, làm cho mặt đất ngày càng mở rộng ra biển.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Một bản đồ có tỉ lệ 1 : 500 000. Trên bản đồ, quãng đường từ A đến B dài 10 cm. Tính quãng đường thực tế theo km. Nếu đi xe máy với vận tốc 50 km/h thì mất bao lâu?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Cho tọa độ địa lí của hai điểm: P (10°B, 105°Đ), Q (10°N, 105°Đ). Hai điểm này nằm ở bán cầu nào? Điểm nào ở phía Bắc hơn?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Giải thích vì sao ở xích đạo, ngày và đêm luôn dài bằng nhau quanh năm.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Nội lực sinh ra từ bên trong Trái Đất, làm địa hình trở nên gồ ghề hơn."
- Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Ngoại lực sinh ra từ bên ngoài, làm địa hình bị phá hủy và san bằng."
- Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Địa hình bề mặt Trái Đất được hình thành do tác động của hai lực đối nghịch nhau là nội lực và ngoại lực."
- Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Ngoại lực là lực sinh ra từ bên ngoài, trên bề mặt Trái Đất, có tác dụng phá hủy, san bằng địa hình, làm cho bề mặt Trái Đất trở nên bằng phẳng hơn."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Địa hình bề mặt Trái Đất được hình thành do tác động của hai lực đối nghịch nhau là nội lực và ngoại lực. Nội lực là lực sinh ra từ bên trong Trái Đất, có tác dụng làm cho bề mặt Trái Đất trở nên gồ ghề hơn, tạo ra núi, cao nguyên và các dạng địa hình cao.
- Tổng kết ghi nhớ: Nội lực sinh ra từ bên trong Trái Đất, làm địa hình trở nên gồ ghề hơn.; Ngoại lực sinh ra từ bên ngoài, làm địa hình bị phá hủy và san bằng.; Nội lực thể hiện qua vận động nâng lên, hạ xuống, uốn nếp, đứt gãy, động đất và núi lửa.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Đồng bằng sông Hồng được hình thành chủ yếu do tác động của lực nào? Vì sao?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 12: Tác động của nội lực và ngoại lực trong việc hình thành địa hình (Nội lực sinh ra từ bên trong Trái Đất, làm địa hình trở nên gồ ghề hơn.; Ngoại lực sinh ra từ bên ngoài, làm địa hình bị phá hủy và san bằng.; Nội lực thể hiện qua vận động nâng lên, hạ xuống, uốn nếp, đứt gãy, động đất và núi lửa.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Đồng bằng sông Hồng được hình thành chủ yếu do ngoại lực, cụ thể là quá trình bồi tụ phù sa của sông Hồng và sông Thái Bình trong hàng nghìn năm. Phù sa được lắng đọng ở vùng cửa sông, ven biển, làm cho mặt đất ngày càng mở rộng ra biển.
- Bài 4: Quãng đường thực tế = 10 × 500 000 = 5 000 000 cm = 50 km. Thời gian = 50 : 50 = 1 giờ.
- Bài 5: P nằm ở bán cầu Bắc (10°B), Q nằm ở bán cầu Nam (10°N). P ở phía Bắc hơn Q.
- Bài 6: Ở xích đạo, tia sáng Mặt Trời luôn chiếu gần thẳng góc quanh năm và đường phân chia sáng – tối luôn chia đôi xích đạo nên ngày và đêm luôn bằng nhau.