Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 20: Hơi nước trong không khí. Mưa? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Hơi nước trong không khí do bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 20: Hơi nước trong không khí. Mưa, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Mưa cần hai điều kiện: không khí nhiều hơi nước và bị làm lạnh.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 20: Hơi nước trong không khí. Mưa, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Hơi nước là nước ở thể khí, có trong không khí do sự bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm và cơ thể sinh vật. B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 20: Hơi nước trong không khí. Mưa, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Khi không khí chứa tối đa lượng hơi nước mà nó có thể chứa, người ta nói không khí đã bão hòa hơi nước. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 20: Hơi nước trong không khí. Mưa, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Vì sao sườn đón gió của dãy núi thường mưa nhiều, còn sườn khuất gió thường khô hạn?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 20: Hơi nước trong không khí. Mưa để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Vì gió mang hơi nước từ biển vào gặp núi, bị đẩy lên cao, không khí lạnh dần, hơi nước ngưng tụ gây mưa ở sườn đón gió. Khi vượt qua núi sang sườn bên kia, không khí đã mất nhiều hơi nước nên trở nên khô, ít mưa. Hiện tượng này gọi là hiệu ứng phơn.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Vì sao vùng xích đạo mưa nhiều?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Vì sao hoang mạc mưa rất ít?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Giải thích vì sao trên Trái Đất hình thành các vành đai khí áp cao và thấp xen kẽ nhau.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Hơi nước trong không khí do bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm."
- Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Mưa cần hai điều kiện: không khí nhiều hơi nước và bị làm lạnh."
- Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Hơi nước là nước ở thể khí, có trong không khí do sự bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm và cơ thể sinh vật."
- Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Khi không khí chứa tối đa lượng hơi nước mà nó có thể chứa, người ta nói không khí đã bão hòa hơi nước."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Hơi nước là nước ở thể khí, có trong không khí do sự bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm và cơ thể sinh vật. Lượng hơi nước trong không khí càng nhiều thì độ ẩm càng cao.
- Tổng kết ghi nhớ: Hơi nước trong không khí do bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm.; Mưa cần hai điều kiện: không khí nhiều hơi nước và bị làm lạnh.; Lượng mưa đo bằng vũ lượng kế, đơn vị mm.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Vì sao sườn đón gió của dãy núi thường mưa nhiều, còn sườn khuất gió thường khô hạn?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 20: Hơi nước trong không khí. Mưa (Hơi nước trong không khí do bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm.; Mưa cần hai điều kiện: không khí nhiều hơi nước và bị làm lạnh.; Lượng mưa đo bằng vũ lượng kế, đơn vị mm.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Vì gió mang hơi nước từ biển vào gặp núi, bị đẩy lên cao, không khí lạnh dần, hơi nước ngưng tụ gây mưa ở sườn đón gió. Khi vượt qua núi sang sườn bên kia, không khí đã mất nhiều hơi nước nên trở nên khô, ít mưa. Hiện tượng này gọi là hiệu ứng phơn.
- Bài 4: Vì quanh năm nóng, không khí ẩm bốc lên cao, hơi nước ngưng tụ gây mưa; vùng áp thấp, gió hội tụ.
- Bài 5: Vì nằm ở vùng áp cao, không khí khô; hoặc sâu trong nội địa, xa biển; hoặc bị núi chắn gió ẩm. Phần 2:
- Bài 6: Do mặt đất nhận nhiệt không đều: vùng nóng (xích đạo) không khí bốc lên tạo áp thấp; vùng lạnh (cực) không khí giáng xuống tạo áp cao; các vành đai áp cao – thấp xen kẽ tạo ra hoàn lưu khí quyển.