1. Kiến thức trọng tâm
Bản đồ là hình ảnh thu nhỏ một phần hay toàn bộ bề mặt Trái Đất lên mặt phẳng, theo một tỉ lệ nhất định và bằng hệ thống các kí hiệu quy ước. Bản đồ là phương tiện quan trọng nhất của môn Địa lí, giúp chúng ta quan sát toàn bộ hoặc một phần lãnh thổ mà không cần đến tận nơi.
Để vẽ được bản đồ, người ta phải thu thập thông tin về các đối tượng địa lí bằng cách đo đạc trực tiếp, chụp ảnh từ máy bay, vệ tinh hoặc sử dụng các số liệu thống kê. Sau đó, các thông tin được lựa chọn, tổng hợp và thể hiện lên mặt phẳng theo tỉ lệ nhất định. Vì bề mặt Trái Đất là mặt cong, khi chuyển lên mặt phẳng, bản đồ không thể tránh khỏi sai số, đặc biệt ở những vùng gần hai cực.
Bản đồ được phân loại theo nhiều cách. Theo nội dung, có bản đồ tự nhiên, bản đồ kinh tế – xã hội và bản đồ chung. Theo tỉ lệ, có bản đồ tỉ lệ lớn, bản đồ tỉ lệ trung bình và bản đồ tỉ lệ nhỏ. Mỗi loại bản đồ phục vụ một mục đích khác nhau: bản đồ thế giới cho cái nhìn tổng thể, bản đồ địa phương cho thông tin chi tiết.
Khi sử dụng bản đồ, cần đọc tên bản đồ, chú giải, tỉ lệ và xác định phương hướng. Chú giải giải thích ý nghĩa của các kí hiệu, màu sắc trên bản đồ. Nhờ chú giải, chúng ta hiểu được bản đồ đang thể hiện nội dung gì.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Em muốn tìm hiểu về sông ngòi ở Việt Nam thì nên dùng loại bản đồ nào? Vì sao?
Lời giải: Em nên dùng bản đồ tự nhiên Việt Nam, vì loại bản đồ này thể hiện sông ngòi, địa hình và các thành phần tự nhiên khác. Bản đồ hành chính chỉ thể hiện ranh giới các tỉnh, thành phố nên không phù hợp.
Ví dụ khác: Hai bản đồ cùng thể hiện tỉnh của em, một bản đồ có tỉ lệ , một bản đồ có tỉ lệ . Bản đồ nào chi tiết hơn? Lời giải: Bản đồ tỉ lệ chi tiết hơn vì tỉ lệ lớn hơn, thể hiện được nhiều đối tượng và chi tiết hơn trên cùng một diện tích giấy.
3. Ghi nhớ
- Bản đồ là hình ảnh thu nhỏ bề mặt Trái Đất lên mặt phẳng theo tỉ lệ nhất định, bằng các kí hiệu quy ước.
- Để vẽ bản đồ, cần thu thập thông tin, lựa chọn, tổng hợp rồi thể hiện lên mặt phẳng.
- Bản đồ được phân loại theo nội dung và theo tỉ lệ.
- Khi đọc bản đồ, cần chú ý tên bản đồ, chú giải, tỉ lệ và phương hướng.
- Bản đồ tỉ lệ lớn thể hiện nội dung chi tiết hơn bản đồ tỉ lệ nhỏ.