Bài 20: Sự lớn lên và sinh sản của tế bào

1. Kiến thức trọng tâm

Tế bào mới được sinh ra có kích thước nhỏ, sau đó lớn lên nhờ quá trình trao đổi chất: tế bào lấy các chất dinh dưỡng từ môi trường, tổng hợp các chất cần thiết để tăng kích thước. Khi tế bào đạt đến kích thước nhất định, nó sẽ phân chia để tạo ra các tế bào mới. Nhờ sự lớn lên và phân chia của tế bào, cơ thể sinh vật lớn lên và thay thế các tế bào già, chết, bị tổn thương.

Quá trình phân chia tế bào diễn ra như sau: đầu tiên, nhân phân chia thành hai nhân; sau đó, chất tế bào phân chia; cuối cùng, màng tế bào thắt lại tạo thành hai tế bào con giống hệt tế bào mẹ. Hai tế bào con tiếp tục lớn lên và lại phân chia. Từ một tế bào ban đầu, sau một lần phân chia được $2$ tế bào, sau hai lần được $4$ tế bào, sau ba lần được $8$ tế bào, cứ thế tăng lên theo cấp số nhân.

Sự phân chia tế bào giúp cơ thể lớn lên, giúp vết thương mau lành và thay thế các tế bào chết.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Một tế bào vi khuẩn phân chia mỗi $20$ phút một lần. Sau $1$ giờ, từ một vi khuẩn ban đầu sẽ tạo ra bao nhiêu vi khuẩn?

Hướng dẫn: $1$ giờ có $60$ phút, vi khuẩn phân chia được $60 : 20 = 3$ lần. Sau $1$ lần: $2$ vi khuẩn; sau $2$ lần: $4$ vi khuẩn; sau $3$ lần: $8$ vi khuẩn. Như vậy, từ một vi khuẩn ban đầu, sau $1$ giờ tạo ra $8$ vi khuẩn.

Bài tập: Từ một tế bào, sau $4$ lần phân chia liên tiếp sẽ tạo ra bao nhiêu tế bào?

3. Ghi nhớ

• Tế bào lớn lên nhờ trao đổi chất, rồi phân chia thành hai tế bào con giống hệt tế bào mẹ.
• Số tế bào tăng theo cấp số nhân: $1 \rightarrow 2 \rightarrow 4 \rightarrow 8 \rightarrow \dots$
• Sự phân chia tế bào giúp cơ thể lớn lên, làm lành vết thương và thay thế tế bào chết.