1. Kiến thức trọng tâm
Virus là dạng sống rất nhỏ, không có cấu tạo tế bào. Một hạt virus gồm vật chất di truyền (ADN hoặc ARN) bao bọc trong một lớp vỏ protein, có khi thêm một lớp vỏ ngoài bằng lipid. Virus không thể tự sinh trưởng, tự tạo năng lượng hay tự sinh sản mà chỉ nhân lên được khi xâm nhập vào bên trong tế bào của vật chủ. Vì vậy, virus được xem là kí sinh bắt buộc trong tế bào.
Virus gây ra nhiều bệnh ở người như cúm, sởi, thủy đậu, quai bị, sốt xuất huyết và COVID-19. Virus cũng gây bệnh cho động vật và thực vật, ví dụ bệnh khảm thuốc lá ở cây, bệnh dại ở chó. Tuy nhiên, không phải mọi virus đều có hại. Một số virus được con người sử dụng trong nghiên cứu khoa học và y học, chẳng hạn làm vectơ đưa gen trong liệu pháp gen hoặc làm vắc-xin sau khi đã làm yếu đi.
Để phòng bệnh do virus, chúng ta cần tiêm vắc-xin đầy đủ, giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng, ăn chín uống sôi và tránh tiếp xúc gần với người bệnh. Khi bị bệnh do virus, cần nghỉ ngơi, uống đủ nước và tuân theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý dùng thuốc kháng sinh vì kháng sinh không diệt được virus.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao bệnh cúm dễ lây lan trong lớp học vào mùa đông?
Giải: Virus cúm lây qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Trong lớp học đông người, cửa đóng kín, các giọt bắn dễ tiếp xúc với mũi, miệng của bạn khác. Thời tiết lạnh cũng giúp virus tồn tại lâu hơn trong không khí. Vì vậy, cần mở cửa thông thoáng, đeo khẩu trang khi bị ốm và rửa tay thường xuyên.
3. Ghi nhớ
- Virus không có cấu tạo tế bào, chỉ nhân lên được trong tế bào vật chủ.
- Virus gây nhiều bệnh ở người, động vật và thực vật.
- Phòng bệnh do virus bằng vắc-xin, vệ sinh cá nhân và ăn uống hợp vệ sinh.